คำราชาศัพท์ หมวดที่อยู่อาศัย รวมพระตำหนัก พระที่นั่ง พระราชวัง
คำราชาศัพท์หมวดที่อยู่อาศัย คือ คำสุภาพที่ใช้เรียกที่ประทับ พระราชวัง อาคาร ห้อง วัด และสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระภิกษุสงฆ์ ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 หน้านี้รวบรวมตั้งแต่พระบรมมหาราชวัง พระที่นั่ง พระตำหนัก ถึงพระอุโบสถ พระเจดีย์ และพระเมรุมาศ พร้อมหลักการใช้
คำราชาศัพท์หมวดที่อยู่อาศัย คืออะไร
คำราชาศัพท์หมวดที่อยู่อาศัย คือ กลุ่มคำที่ใช้เรียกที่ประทับและสถานที่ของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ พระภิกษุ และสถานที่ทางศาสนา จุดเด่นของคำกลุ่มนี้คือใช้คำว่า พระ นำหน้าเพื่อยกระดับ เช่น พระตำหนัก ที่ประทับของเจ้านาย พระที่นั่ง อาคารในพระราชวัง พระอาราม วัด พระอุโบสถ โบสถ์ พระเจดีย์ เจดีย์
ระวังลำดับชั้นของคำ พระบรมมหาราชวัง ใช้กับพระราชวังหลวงระดับสูงสุด พระราชวัง ใช้กับพระราชวังทั่วไป พระราชนิเวศน์ ใช้กับที่ประทับ พระตำหนัก ใช้กับที่ประทับของพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนดมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
🏛️ พระราชวัง พระตำหนัก และที่ประทับ
คำที่ใช้กับที่ประทับของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ มีลำดับชั้นตามขนาดและความสำคัญ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| พระราชวังหลวง | พระบรมมหาราชวัง | พระราชวังสูงสุดของกรุงเทพมหานคร |
| พระราชวังทั่วไป | พระราชวัง | คำคลุมรวม |
| วัง | วัง ราชวัง | คำสามัญที่ยังใช้ในบริบทไม่ทางการ |
| ที่ประทับของพระมหากษัตริย์ | พระราชนิเวศน์ | ใช้กับที่ประทับเฉพาะ |
| ที่ประทับของพระบรมวงศานุวงศ์ | พระตำหนัก | เล็กกว่าพระราชวัง |
| พระราชวังในต่างจังหวัด | พระราชวังภาคหรือเฉพาะ | เช่น พระราชวังบางปะอิน พระราชวังไกลกังวล |
| ที่ประทับเดิมของกษัตริย์ | พระราชวังเดิม | พระราชวังที่ใช้เคยเป็นที่ประทับ |
| เขตพระราชฐาน | เขตพระราชฐาน | พื้นที่หวงห้ามรอบพระราชวัง |
พระที่นั่ง และอาคารในพระราชวัง
อาคารต่างๆ ภายในพระราชวัง แต่ละหลังมีชื่อเฉพาะตามการใช้งานและตำแหน่ง
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| อาคารในพระราชวัง | พระที่นั่ง | คำคลุมรวม |
| อาคารประธานในพระราชวัง | พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท | อาคารหลักในพระบรมมหาราชวัง |
| อาคารพิธีบรมราชาภิเษก | พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท | ใช้ในพระราชพิธีสำคัญ |
| อาคารรัฐสภาเดิม | พระที่นั่งอนันตสมาคม | ในพระราชวังดุสิต |
| ห้องรับรองในพระราชวัง | พระที่นั่งรับแขก | |
| อาคารทรงไทย | พระที่นั่งทรงไทย | เน้นรูปแบบสถาปัตยกรรม |
| หอคอย | พระที่นั่งหอ | โครงสร้างสูง |
| ศาลาในพระราชวัง | พระที่นั่งศาลา | โครงสร้างเปิดโล่ง |
ห้องต่างๆ ในพระราชวัง
ห้องประกอบกิจกรรมต่างๆ ของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ ใช้คำ พระ หรือ ห้องพระ นำหน้า
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ห้องนอน | ห้องพระบรรทม | ใช้กับห้องนอนของกษัตริย์และเจ้านาย |
| ห้องอาหาร | ห้องเสวย | ห้องเสวยพระกระยาหาร |
| ห้องน้ำ ห้องอาบน้ำ | ห้องสรง | ใช้ทั่วไปสำหรับห้องน้ำ |
| ห้องประชุม ห้องท้องพระโรง | ท้องพระโรง | ห้องประชุมสำคัญในพระราชวัง |
| ห้องทรงงาน | ห้องทรงพระอักษร | ห้องอ่านเขียน |
| ห้องสมุด | ห้องพระสมุด | เก็บหนังสือทรง |
| ห้องแต่งตัว | ห้องทรงเครื่อง | ห้องเปลี่ยนฉลองพระองค์ |
| ห้องโรงครัว | ห้องเครื่อง | ห้องครัวในพระราชวัง |
| เฉลียง ระเบียง | ระเบียงทรง พระเฉลียง |
วัด พระอุโบสถ และสถานที่ทางศาสนา
สถานที่ทางศาสนาที่เกี่ยวข้องกับพระภิกษุสงฆ์และพระพุทธศาสนา ใช้คำ พระ นำหน้าเพื่อยกระดับ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| วัด | พระอาราม | คำเก่าใช้ในเอกสารทางการ |
| วัดที่พระมหากษัตริย์ทรงสร้าง | พระอารามหลวง | วัดสำคัญใต้พระบรมราชูปถัมภ์ |
| โบสถ์ | พระอุโบสถ | สถานที่ทำสังฆกรรม |
| วิหาร | พระวิหาร | สถานที่ประดิษฐานพระพุทธรูป |
| เจดีย์ | พระเจดีย์ | บรรจุพระบรมสารีริกธาตุหรืออัฐิ |
| มณฑป | พระมณฑป | อาคารยอดแหลม ทรงสี่เหลี่ยม |
| ปรางค์ | พระปรางค์ | เจดีย์ทรงข้าวโพดของขอม |
| หอเก็บคัมภีร์ | หอไตร หอพระไตรปิฎก | เก็บพระไตรปิฎก |
| ศาลาประชุมในวัด | ศาลาการเปรียญ | ใช้ฟังธรรมเทศนา |
| ที่พักของพระสงฆ์ | กุฏิ | แต่ละรูปอยู่ในกุฏิของตน |
| หอระฆัง | หอระฆัง | ในวัด |
| พระเจดีย์ระดับสูงสุดในวัด | พระบรมสารีริกธาตุเจดีย์ | บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ |
พระเมรุและสถานที่พิธีศพ
สถานที่และสิ่งปลูกสร้างที่ใช้ในพระราชพิธีพระบรมศพ มีคำเฉพาะที่แตกต่างจากของสามัญชน
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เมรุเผาศพของพระมหากษัตริย์ | พระเมรุมาศ | ใช้ในพระราชพิธีพระบรมศพ |
| เมรุเผาศพของพระบรมวงศานุวงศ์ | พระเมรุ | เล็กกว่าพระเมรุมาศ |
| สุสาน ที่ฝังศพ | พระบรมราชสุสาน | ที่บรรจุพระบรมอัฐิ |
| โกศ ภาชนะบรรจุพระอัฐิ | พระโกศ | สำหรับพระมหากษัตริย์และเจ้านาย |
| เชิงตะกอน | เชิงตะกอนพระเมรุมาศ | ฐานเผาในพระเมรุ |
| บริเวณรอบพระเมรุ | มณฑลพิธี | พื้นที่จัดพิธี |
หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดที่อยู่อาศัย
การใช้คำราชาศัพท์หมวดที่อยู่อาศัยให้ถูกต้องต้องระวัง 4 หลักตามมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
- ลำดับชั้นของพระราชวัง สูงสุด พระบรมมหาราชวัง (ราชวังหลวง) ลงมา พระราชวัง (ทั่วไป) แล้วถึง พระตำหนัก (ที่ประทับของพระบรมวงศานุวงศ์) และ พระราชนิเวศน์ (ที่ประทับเฉพาะ) เลือกใช้ตามตำแหน่งและขนาดอาคาร
- ใช้คำ พระ นำหน้าสถานที่ทางศาสนา เช่น พระอุโบสถ พระวิหาร พระเจดีย์ พระมณฑป พระปรางค์ พระอาราม คำว่า พระ เป็นการยกระดับความศักดิ์สิทธิ์
- ห้องต่างๆ ใช้คำว่า ห้องพระ หรือ ห้อง + คำราชาศัพท์ เช่น ห้องพระบรรทม (ห้องนอน) ห้องเสวย (ห้องอาหาร) ห้องสรง (ห้องอาบน้ำ) ท้องพระโรง (ห้องประชุม) ห้องทรงพระอักษร (ห้องทำงาน)
- สถานที่พิธีศพมีคำเฉพาะตามลำดับ พระเมรุมาศ ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์ พระเมรุ ใช้สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป พระโกศ ใช้สำหรับภาชนะบรรจุพระอัฐิ ทั้งหมดมีรูปแบบและพิธีการที่แตกต่างกันตามตำแหน่ง
สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลักของคำเหล่านี้ คำหลายคำมีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต ผ่านการใช้ในวรรณคดีและพระราชพิธีโบราณ
⚠️ คำราชาศัพท์ที่อยู่อาศัยที่ใช้ผิดบ่อย
คำที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังการสับสนระหว่างลำดับชั้นของพระราชวัง
| ใช้ผิด | ใช้ถูก | เหตุผล |
|---|---|---|
| พระตำหนักหลวงในกรุงเทพ | พระบรมมหาราชวัง | พระบรมมหาราชวัง คือ ราชวังหลวง ไม่ใช่ พระตำหนัก |
| พระบรมมหาราชวังของเจ้านาย | พระตำหนัก | พระบรมมหาราชวัง ใช้กับราชวังหลวงเท่านั้น |
| วัดของพระมหากษัตริย์ | พระอารามหลวง | วัดใต้พระบรมราชูปถัมภ์ใช้คำเฉพาะ |
| ห้องนอนพระเจ้าแผ่นดิน | ห้องพระบรรทม | ใช้คำราชาศัพท์ |
| ห้องอาบน้ำพระเจ้าแผ่นดิน | ห้องสรง | ใช้คำราชาศัพท์ |
| เมรุของพระมหากษัตริย์ | พระเมรุมาศ | เมรุพระมหากษัตริย์เรียก พระเมรุมาศ |
| เมรุของเจ้านาย | พระเมรุ | เมรุพระบรมวงศานุวงศ์เรียก พระเมรุ |
| โบสถ์ในวัดของพระสงฆ์ | พระอุโบสถ | ใช้คำ พระ นำหน้าสถานที่ศาสนา |
เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม
เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด
ดูเพิ่มเติม คำราชาศัพท์ - คำราชาศัพท์ หมวดอาหาร