แผนภาพคำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ แสดงโครงสร้างราชวงศ์ตั้งแต่พระอัยกา พระบรมราชชนก พระเชษฐา พระอนุชา พระโอรส พระธิดา ถึงพระราชนัดดา
คำราชาศัพท์ หมวดเครือญาติ รวมคำเรียกพระบิดา พระมารดา พระโอรส พระธิดา

คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ คือ คำสุภาพที่ใช้เรียกบุคคลในครอบครัวของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และเจ้านาย แทนคำสามัญ ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 หน้านี้รวบรวมตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย รุ่นพ่อแม่ ลุงป้าน้าอา พี่น้อง คู่ครอง ไปจนถึงรุ่นลูกหลาน พร้อมหลักการใช้คำเฉพาะของพระมหากษัตริย์

คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ คืออะไร

คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ คือ คำที่ใช้เรียกความสัมพันธ์ทางสายเลือดและการสมรสในราชวงศ์ จุดเด่นของคำกลุ่มนี้คือมีการแยกระหว่างคำสำหรับพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ เช่น พระบรมราชชนก พระบรมราชชนนี กับคำสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป เช่น พระบิดา พระมารดา

การแยกฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่ก็ทำได้ละเอียดในคำราชาศัพท์ เช่น พระปิตุลา ลุงอาฝ่ายพ่อ พระมาตุลา ลุงน้าฝ่ายแม่ ซึ่งใช้คำต่างกัน สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนดมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554

รุ่นปู่ ย่า ตา ยาย

รุ่นบรรพบุรุษระดับ 2 ขึ้นไป ใช้คำสามคำหลักที่ครอบคลุมทั้งฝ่ายพ่อและฝ่ายแม่

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ปู่ ตา พระอัยกา ใช้คำเดียวกันทั้งสายพ่อและสายแม่
ย่า ยาย พระอัยกี พระอัยยิกา สองรูปใช้แทนกันได้
ปู่ทวด ตาทวด พระบรมอัยกา เพิ่มคำ บรม เพื่อยกระดับ
ย่าทวด ยายทวด พระบรมอัยกี

รุ่นพ่อ แม่

รุ่นนี้สำคัญที่สุด แยกระหว่างคำของพระมหากษัตริย์กับคำของเจ้านายทั่วไปอย่างชัดเจน

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
พ่อ พระบิดา สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป
พ่อของพระมหากษัตริย์ พระบรมราชชนก ใช้คำเฉพาะสูงสุด
พ่อของพระราชินี พระชนก
แม่ พระมารดา สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป
แม่ของพระมหากษัตริย์ พระบรมราชชนนี ใช้คำเฉพาะสูงสุด
แม่ของพระราชินี พระชนนี

รุ่นลุง ป้า น้า อา

รุ่นนี้แยกฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่อย่างชัดเจน นิยมออกข้อสอบเนื่องจากคำคล้ายกันแต่ใช้คนละฝ่าย

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ลุง อา (ฝ่ายพ่อ) พระปิตุลา ปิตุ มาจากภาษาบาลี แปลว่า บิดา
ป้า อา (ฝ่ายพ่อ) พระปิตุจฉา
ลุง น้า (ฝ่ายแม่) พระมาตุลา มาตุ มาจากภาษาบาลี แปลว่า มารดา
ป้า น้า (ฝ่ายแม่) พระมาตุจฉา

รุ่นพี่ น้อง และคู่ครอง

รุ่นเดียวกันทางอายุและคู่สมรส ระวังคำว่า พระชายา ที่ใช้กับภริยาของเจ้านายและตำแหน่งเฉพาะ

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
พี่ชาย พระเชษฐภาดา พระเชษฐา สองรูปใช้แทนกันได้
พี่สาว พระเชษฐภคินี
น้องชาย พระอนุชา
น้องสาว พระขนิษฐภคินี พระขนิษฐา สองรูปใช้แทนกันได้
สามี พระสวามี พระภัสดา สองรูปใช้แทนกันได้
ภรรยา พระชายา พระภริยา พระชายา นิยมใช้กว่า
ภรรยาเอกของพระมหากษัตริย์ พระมเหสี พระบรมราชินี มีลำดับชั้น เช่น พระบรมราชินีนาถ

รุ่นลูก หลาน และพระบรมราชวงศ์

รุ่นถัดไปจากพ่อแม่ลงไป มีคำเฉพาะสำหรับพระโอรสและพระธิดาของพระมหากษัตริย์โดยตรง

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ลูกชาย พระโอรส สำหรับเจ้านายทั่วไป
ลูกชายของพระมหากษัตริย์ พระราชโอรส ใส่ ราช นำหน้าเฉพาะ
ลูกสาว พระธิดา สำหรับเจ้านายทั่วไป
ลูกสาวของพระมหากษัตริย์ พระราชธิดา ใส่ ราช นำหน้าเฉพาะ
หลาน ลูกของลูก พระราชนัดดา สำหรับเจ้านายชั้นสูง
หลาน ลูกของพี่น้อง พระภาคิไนย คำเก่าใช้ในเอกสารทางการ
หลานในตำแหน่ง พระเจ้าหลานเธอ เป็นยศตำแหน่ง
โอรสธิดาชั้นสูง สมเด็จเจ้าฟ้า ตำแหน่งสูงในพระบรมราชวงศ์

หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ

การใช้คำเครือญาติให้ถูกต้องต้องพิจารณา 3 ปัจจัยตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554

  1. ระดับของบุคคล แยกระหว่างพระมหากษัตริย์กับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป เช่น พระบิดาของพระมหากษัตริย์ใช้ พระบรมราชชนก ในขณะที่พระบิดาของเจ้านายทั่วไปใช้ พระบิดา
  2. ฝ่ายของสายเลือด แยกระหว่างฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่ เช่น พระปิตุลา ลุงฝ่ายพ่อ พระมาตุลา ลุงฝ่ายแม่
  3. เพศของบุคคล แยกชายหญิงในกลุ่มเดียวกัน เช่น พระเชษฐภาดา พี่ชาย พระเชษฐภคินี พี่สาว

หลักจำง่าย คำที่ขึ้นต้นด้วย ปิตุ มาจากภาษาบาลี แปลว่า บิดา หมายถึงฝ่ายพ่อ คำที่ขึ้นต้นด้วย มาตุ มาจาก มาตา แปลว่า มารดา หมายถึงฝ่ายแม่ คำลงท้าย ภาดา หมายถึงชาย คำลงท้าย ภคินี หมายถึงหญิง สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลัก

⚠️ คำเครือญาติที่ใช้ผิดบ่อย

คำที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังความสับสนระหว่างคำคล้ายกัน

ใช้ผิด ใช้ถูก เหตุผล
พระบิดาของพระมหากษัตริย์ พระบรมราชชนก พระมหากษัตริย์ใช้คำเฉพาะ พระบรมราชชนก
พระมารดาของพระมหากษัตริย์ พระบรมราชชนนี ใช้คำเฉพาะ พระบรมราชชนนี
พระปิตุลาฝ่ายแม่ พระมาตุลา พระปิตุลา เป็นฝ่ายพ่อเท่านั้น
พระมาตุลาฝ่ายพ่อ พระปิตุลา พระมาตุลา เป็นฝ่ายแม่เท่านั้น
พระโอรสของกษัตริย์ พระราชโอรส ใส่ ราช นำหน้าเฉพาะ
พระเชษฐภคินี (น้องสาว) พระขนิษฐภคินี พระเชษฐ เป็นพี่ พระขนิษฐ เป็นน้อง
พระมเหสีของเจ้านายทั่วไป พระชายา พระมเหสี เฉพาะภริยาเอกของพระมหากษัตริย์

เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม

เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติมีอะไรบ้าง
ตอบ: คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติแบ่งเป็น 6 รุ่นหลัก รุ่นปู่ย่าตายาย เช่น พระอัยกา พระอัยกี รุ่นพ่อแม่ เช่น พระบิดา พระมารดา พระบรมราชชนก พระบรมราชชนนี รุ่นลุงป้าน้าอา เช่น พระปิตุลา พระมาตุลา รุ่นพี่น้อง เช่น พระเชษฐภาดา พระอนุชา รุ่นคู่ครอง เช่น พระสวามี พระชายา พระมเหสี และรุ่นลูกหลาน เช่น พระโอรส พระธิดา พระราชนัดดา
ถาม: พระบิดา กับ พระบรมราชชนก ต่างกันอย่างไร
ตอบ: พระบิดา ใช้เรียกพ่อของพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป ส่วน พระบรมราชชนก ใช้เรียกเฉพาะพ่อของพระมหากษัตริย์เท่านั้น คำว่า บรม เป็นคำที่ใช้เพื่อยกระดับความสูงสุดสำหรับพระมหากษัตริย์ ในทำนองเดียวกัน พระมารดา ใช้ทั่วไป ส่วน พระบรมราชชนนี ใช้เฉพาะแม่ของพระมหากษัตริย์
ถาม: พระปิตุลา กับ พระมาตุลา ต่างกันอย่างไร
ตอบ: พระปิตุลา หมายถึง ลุงหรืออา ฝ่ายพ่อ มาจากคำว่า ปิตุ ในภาษาบาลีที่แปลว่า บิดา ส่วน พระมาตุลา หมายถึง ลุงหรือน้า ฝ่ายแม่ มาจากคำว่า มาตุ ที่แปลว่า มารดา การแยกฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่ในคำราชาศัพท์ทำได้ละเอียดกว่าคำสามัญในภาษาไทย
ถาม: พระโอรส กับ พระราชโอรส ต่างกันอย่างไร
ตอบ: พระโอรส ใช้เรียกลูกชายของพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป ส่วน พระราชโอรส ใช้เรียกเฉพาะลูกชายของพระมหากษัตริย์ คำว่า ราช ที่เติมเข้าไปหมายถึงเฉพาะของพระเจ้าแผ่นดิน เช่นเดียวกับ พระธิดา และ พระราชธิดา
ถาม: พระมเหสี กับ พระชายา ต่างกันอย่างไร
ตอบ: พระมเหสี ใช้เรียกเฉพาะภริยาเอกของพระมหากษัตริย์ ในประเทศไทยมีลำดับชั้น เช่น พระบรมราชินี พระบรมราชินีนาถ ส่วน พระชายา ใช้เรียกภริยาของเจ้านายชั้นรองและพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป ทั้งสองคำใช้คนละบริบท
ถาม: คำราชาศัพท์เครือญาติออกข้อสอบบ่อยไหม
ตอบ: ออกข้อสอบบ่อยในวิชาภาษาไทย ม.6 O-NET และ TCAS โดยเฉพาะการแยกระหว่าง พระบิดา กับ พระบรมราชชนก พระโอรส กับ พระราชโอรส พระปิตุลา กับ พระมาตุลา และคำเฉพาะของพระมหากษัตริย์ เช่น พระมเหสี พระบรมราชินี
ชอบเนื้อหาชุดนี้ กดให้คะแนน 5 ดาวกับเราได้เลยจ้า
จำนวนผู้ให้คะแนน: 6   คะแนนเฉลี่ย: 4.3