คำราชาศัพท์ หมวดเครือญาติ รวมคำเรียกพระบิดา พระมารดา พระโอรส พระธิดา
คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ คือ คำสุภาพที่ใช้เรียกบุคคลในครอบครัวของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และเจ้านาย แทนคำสามัญ ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 หน้านี้รวบรวมตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย รุ่นพ่อแม่ ลุงป้าน้าอา พี่น้อง คู่ครอง ไปจนถึงรุ่นลูกหลาน พร้อมหลักการใช้คำเฉพาะของพระมหากษัตริย์
คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ คืออะไร
คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ คือ คำที่ใช้เรียกความสัมพันธ์ทางสายเลือดและการสมรสในราชวงศ์ จุดเด่นของคำกลุ่มนี้คือมีการแยกระหว่างคำสำหรับพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ เช่น พระบรมราชชนก พระบรมราชชนนี กับคำสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป เช่น พระบิดา พระมารดา
การแยกฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่ก็ทำได้ละเอียดในคำราชาศัพท์ เช่น พระปิตุลา ลุงอาฝ่ายพ่อ พระมาตุลา ลุงน้าฝ่ายแม่ ซึ่งใช้คำต่างกัน สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนดมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
รุ่นปู่ ย่า ตา ยาย
รุ่นบรรพบุรุษระดับ 2 ขึ้นไป ใช้คำสามคำหลักที่ครอบคลุมทั้งฝ่ายพ่อและฝ่ายแม่
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ปู่ ตา | พระอัยกา | ใช้คำเดียวกันทั้งสายพ่อและสายแม่ |
| ย่า ยาย | พระอัยกี พระอัยยิกา | สองรูปใช้แทนกันได้ |
| ปู่ทวด ตาทวด | พระบรมอัยกา | เพิ่มคำ บรม เพื่อยกระดับ |
| ย่าทวด ยายทวด | พระบรมอัยกี |
รุ่นพ่อ แม่
รุ่นนี้สำคัญที่สุด แยกระหว่างคำของพระมหากษัตริย์กับคำของเจ้านายทั่วไปอย่างชัดเจน
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| พ่อ | พระบิดา | สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป |
| พ่อของพระมหากษัตริย์ | พระบรมราชชนก | ใช้คำเฉพาะสูงสุด |
| พ่อของพระราชินี | พระชนก | |
| แม่ | พระมารดา | สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป |
| แม่ของพระมหากษัตริย์ | พระบรมราชชนนี | ใช้คำเฉพาะสูงสุด |
| แม่ของพระราชินี | พระชนนี |
รุ่นลุง ป้า น้า อา
รุ่นนี้แยกฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่อย่างชัดเจน นิยมออกข้อสอบเนื่องจากคำคล้ายกันแต่ใช้คนละฝ่าย
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ลุง อา (ฝ่ายพ่อ) | พระปิตุลา | ปิตุ มาจากภาษาบาลี แปลว่า บิดา |
| ป้า อา (ฝ่ายพ่อ) | พระปิตุจฉา | |
| ลุง น้า (ฝ่ายแม่) | พระมาตุลา | มาตุ มาจากภาษาบาลี แปลว่า มารดา |
| ป้า น้า (ฝ่ายแม่) | พระมาตุจฉา |
รุ่นพี่ น้อง และคู่ครอง
รุ่นเดียวกันทางอายุและคู่สมรส ระวังคำว่า พระชายา ที่ใช้กับภริยาของเจ้านายและตำแหน่งเฉพาะ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| พี่ชาย | พระเชษฐภาดา พระเชษฐา | สองรูปใช้แทนกันได้ |
| พี่สาว | พระเชษฐภคินี | |
| น้องชาย | พระอนุชา | |
| น้องสาว | พระขนิษฐภคินี พระขนิษฐา | สองรูปใช้แทนกันได้ |
| สามี | พระสวามี พระภัสดา | สองรูปใช้แทนกันได้ |
| ภรรยา | พระชายา พระภริยา | พระชายา นิยมใช้กว่า |
| ภรรยาเอกของพระมหากษัตริย์ | พระมเหสี พระบรมราชินี | มีลำดับชั้น เช่น พระบรมราชินีนาถ |
รุ่นลูก หลาน และพระบรมราชวงศ์
รุ่นถัดไปจากพ่อแม่ลงไป มีคำเฉพาะสำหรับพระโอรสและพระธิดาของพระมหากษัตริย์โดยตรง
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ลูกชาย | พระโอรส | สำหรับเจ้านายทั่วไป |
| ลูกชายของพระมหากษัตริย์ | พระราชโอรส | ใส่ ราช นำหน้าเฉพาะ |
| ลูกสาว | พระธิดา | สำหรับเจ้านายทั่วไป |
| ลูกสาวของพระมหากษัตริย์ | พระราชธิดา | ใส่ ราช นำหน้าเฉพาะ |
| หลาน ลูกของลูก | พระราชนัดดา | สำหรับเจ้านายชั้นสูง |
| หลาน ลูกของพี่น้อง | พระภาคิไนย | คำเก่าใช้ในเอกสารทางการ |
| หลานในตำแหน่ง | พระเจ้าหลานเธอ | เป็นยศตำแหน่ง |
| โอรสธิดาชั้นสูง | สมเด็จเจ้าฟ้า | ตำแหน่งสูงในพระบรมราชวงศ์ |
หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ
การใช้คำเครือญาติให้ถูกต้องต้องพิจารณา 3 ปัจจัยตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
- ระดับของบุคคล แยกระหว่างพระมหากษัตริย์กับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป เช่น พระบิดาของพระมหากษัตริย์ใช้ พระบรมราชชนก ในขณะที่พระบิดาของเจ้านายทั่วไปใช้ พระบิดา
- ฝ่ายของสายเลือด แยกระหว่างฝ่ายพ่อกับฝ่ายแม่ เช่น พระปิตุลา ลุงฝ่ายพ่อ พระมาตุลา ลุงฝ่ายแม่
- เพศของบุคคล แยกชายหญิงในกลุ่มเดียวกัน เช่น พระเชษฐภาดา พี่ชาย พระเชษฐภคินี พี่สาว
หลักจำง่าย คำที่ขึ้นต้นด้วย ปิตุ มาจากภาษาบาลี แปลว่า บิดา หมายถึงฝ่ายพ่อ คำที่ขึ้นต้นด้วย มาตุ มาจาก มาตา แปลว่า มารดา หมายถึงฝ่ายแม่ คำลงท้าย ภาดา หมายถึงชาย คำลงท้าย ภคินี หมายถึงหญิง สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลัก
⚠️ คำเครือญาติที่ใช้ผิดบ่อย
คำที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังความสับสนระหว่างคำคล้ายกัน
| ใช้ผิด | ใช้ถูก | เหตุผล |
|---|---|---|
| พระบิดาของพระมหากษัตริย์ | พระบรมราชชนก | พระมหากษัตริย์ใช้คำเฉพาะ พระบรมราชชนก |
| พระมารดาของพระมหากษัตริย์ | พระบรมราชชนนี | ใช้คำเฉพาะ พระบรมราชชนนี |
| พระปิตุลาฝ่ายแม่ | พระมาตุลา | พระปิตุลา เป็นฝ่ายพ่อเท่านั้น |
| พระมาตุลาฝ่ายพ่อ | พระปิตุลา | พระมาตุลา เป็นฝ่ายแม่เท่านั้น |
| พระโอรสของกษัตริย์ | พระราชโอรส | ใส่ ราช นำหน้าเฉพาะ |
| พระเชษฐภคินี (น้องสาว) | พระขนิษฐภคินี | พระเชษฐ เป็นพี่ พระขนิษฐ เป็นน้อง |
| พระมเหสีของเจ้านายทั่วไป | พระชายา | พระมเหสี เฉพาะภริยาเอกของพระมหากษัตริย์ |
เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม
เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด