คำราชาศัพท์ หมวดอาหาร รวมพระกระยาหาร เครื่องเสวย พระสุธารส
คำราชาศัพท์หมวดอาหาร คือ คำสุภาพที่ใช้เรียกอาหารและเครื่องดื่มของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระภิกษุสงฆ์ ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 หน้านี้รวบรวมตั้งแต่พระกระยาหาร เครื่องเสวย เครื่องคาว เครื่องหวาน เครื่องว่าง พระสุธารส ปานะ ถึงภัตตาหาร พร้อมหลักการใช้ที่ออกข้อสอบบ่อย
คำราชาศัพท์หมวดอาหาร คืออะไร
คำราชาศัพท์หมวดอาหาร คือ กลุ่มคำที่ใช้เรียกอาหาร เครื่องดื่ม และของกินทั้งหมดของบุคคลระดับสูงในสังคมไทย จุดเด่นของคำกลุ่มนี้คือใช้คำว่า เครื่อง หรือ พระ นำหน้าเพื่อยกระดับ เช่น เครื่องเสวย คืออาหารของพระมหากษัตริย์ เครื่องคาว คืออาหารคาว เครื่องหวาน คือของหวาน เครื่องว่าง คือของว่าง พระกระยาหาร คืออาหารของพระมหากษัตริย์โดยรวม
การเลือกใช้คำให้ถูกต้องขึ้นกับระดับของบุคคล พระมหากษัตริย์ใช้ พระกระยาหาร เครื่องเสวย พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปใช้ คำเดียวกันบางคำหรือลดระดับลงตามตำแหน่ง พระภิกษุใช้ ภัตตาหาร และ ปานะ ตามพระวินัย สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนดมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
🍽️ คำเรียกอาหารโดยรวม
คำคลุมรวมที่ใช้เรียกอาหารทั้งหมด แยกตามผู้รับประทาน เป็นคำพื้นฐานที่ต้องจำ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| อาหาร (พระมหากษัตริย์) | พระกระยาหาร เครื่องเสวย | สองรูปใช้แทนกันได้ตามจังหวะประโยค |
| อาหาร (พระบรมวงศานุวงศ์) | พระกระยาหาร | ใช้คำเดียวกัน |
| อาหาร (พระภิกษุ) | ภัตตาหาร | คนละคำกับของกษัตริย์ |
| อาหารทิพย์ | พระสุธาโภชน์ พระโภชน์ | คำกวีในวรรณคดี |
| โภชนาการ การกินอาหาร | พระโภชนา | ใช้ในบริบทเอกสารทางการ |
| มื้ออาหาร (เช้า กลางวัน เย็น) | มื้อเสวย | คลุมทั้ง 3 มื้อ |
| มื้อเช้า (พระภิกษุ) | ฉันเช้า ภัตตาหารเช้า | มื้อแรกของวัน |
| มื้อเพล (พระภิกษุ) | ฉันเพล ภัตตาหารเพล | มื้อสุดท้าย ก่อนเที่ยง |
อาหารคาว เครื่องคาว และกับข้าว
กลุ่มคำสำหรับอาหารคาวและกับข้าว ระวังคำว่า เครื่อง ที่ใช้นำหน้าเพื่อบ่งบอกประเภทอาหาร
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ของคาว อาหารคาว | เครื่องคาว | ครอบคลุมทั้งกับข้าวและของกินคู่ข้าว |
| กับข้าว | เครื่องคาว กับเครื่องเสวย | ใช้แทนกันได้ |
| ข้าวสุก | พระกระยา พระกระยาหาร | เน้นที่ตัวข้าว |
| ข้าวต้ม | พระกระยาหารต้ม | ใช้แบบประสมคำ |
| ข้าวผัด | พระกระยาหารผัด | ใช้แบบประสมคำ |
| เนื้อสัตว์ | พระมังสะ | คำเก่าใช้ในวรรณคดี |
| ปลา | พระมัจฉะ พระมัจฉะมังสะ | คำเก่าจากภาษาบาลี |
| ผัก | ผักเสวย | เติมคำ เสวย เพื่อระบุว่าเสวย |
| น้ำซุป น้ำแกง | น้ำซุปเสวย น้ำแกงเสวย | เติมคำ เสวย |
| เครื่องเคียง | เครื่องเคียงเสวย |
อาหารหวาน เครื่องหวาน และของว่าง
กลุ่มคำสำหรับของหวาน ขนม และของกินเล่น คำว่า เครื่องหวาน และ เครื่องว่าง ต่างกันที่บริบทการเสวย
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ของหวาน อาหารหวาน | เครื่องหวาน | เสวยหลังอาหารคาว |
| ขนม | เครื่องหวาน เครื่องว่าง | ตามบริบทการเสวย |
| ขนมไทย | เครื่องหวานไทย | |
| ของกินเล่น | เครื่องว่าง | เสวยระหว่างมื้อ |
| ขนมว่าง ของว่าง | เครื่องว่าง | |
| ผลไม้ | พระกระยาผลไม้ ผลไม้เสวย | สองรูปใช้แทนกันได้ |
| ผลไม้สด | ผลไม้เสวยสด | |
| ไอศกรีม | ไอศกรีมเสวย | คำสมัยใหม่ |
| ของหวานชนิดเย็น | เครื่องหวานเย็น |
เครื่องดื่ม พระสุธารส และปานะ
กลุ่มคำสำคัญที่ออกข้อสอบบ่อย พระสุธารส ใช้กับพระมหากษัตริย์ ปานะ ใช้กับพระภิกษุ คนละคำกันสลับไม่ได้
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| น้ำดื่ม (พระมหากษัตริย์) | พระสุธารส | คำเฉพาะของกษัตริย์ |
| น้ำดื่ม (พระภิกษุ) | ปานะ น้ำปานะ | คำเฉพาะของพระสงฆ์ |
| น้ำเปล่า | พระสุธารส | ในบริบทกษัตริย์ |
| น้ำชา | พระสุธารสน้ำชา | เน้นชนิด |
| กาแฟ | พระสุธารสกาแฟ | คำสมัยใหม่ |
| น้ำผลไม้ | พระสุธารสน้ำผลไม้ | |
| นม | พระสุธารสนม | |
| น้ำหวาน | พระสุธารสหวาน | |
| น้ำผึ้ง | น้ำผึ้งเสวย |
อาหารของพระภิกษุ ภัตตาหารและปานะ
คำเฉพาะที่ใช้กับอาหารและเครื่องดื่มของพระภิกษุสงฆ์ คำเหล่านี้ต่างจากของพระมหากษัตริย์อย่างชัดเจน ดูเพิ่มที่ หมวดของพระภิกษุ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| อาหาร (พระภิกษุ) | ภัตตาหาร | คำคลุมรวม |
| มื้อเช้า | ภัตตาหารเช้า ฉันเช้า | |
| มื้อเพล (ก่อนเที่ยง) | ภัตตาหารเพล ฉันเพล | มื้อสุดท้ายของวัน |
| น้ำดื่ม | ปานะ น้ำปานะ | เป็นน้ำที่กรองแล้ว |
| การรับอาหารยามเช้า | บิณฑบาต | กิจวัตรประจำวัน |
| อาหารใส่บาตร | ภัตตาหารใส่บาตร | |
| ของถวายพระ | ของถวาย ภัตตาหารถวาย | ของที่ฆราวาสมอบให้พระ |
| การให้อาหารพระด้วยมือ | ประเคน | กิริยาเฉพาะ |
หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดอาหาร
การใช้คำราชาศัพท์หมวดอาหารให้ถูกต้องต้องระวัง 4 หลักตามมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
- ใช้คำ เครื่อง นำหน้าประเภทอาหาร เช่น เครื่องคาว เครื่องหวาน เครื่องว่าง เครื่องเสวย เครื่องเคียง คำว่า เครื่อง บ่งบอกประเภทของอาหารที่จัดเตรียมไว้
- แยกอาหารของพระมหากษัตริย์กับพระภิกษุ พระมหากษัตริย์ใช้ พระกระยาหาร และ พระสุธารส พระภิกษุใช้ ภัตตาหาร และ ปานะ คำเหล่านี้สลับกันไม่ได้
- เติม เสวย หรือ พระกระยา ในคำผสม เช่น น้ำผึ้งเสวย ผลไม้เสวย น้ำซุปเสวย พระกระยาผลไม้ พระกระยาหารต้ม ใช้สร้างคำใหม่จากคำสามัญ
- คำดื่มของพระมหากษัตริย์คือ พระสุธารส ครอบคลุมน้ำเปล่า น้ำชา กาแฟ น้ำผลไม้ น้ำหวาน ทุกชนิด เติมชนิดของเครื่องดื่มต่อท้ายเพื่อระบุ เช่น พระสุธารสน้ำชา พระสุธารสกาแฟ
สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลักของคำเหล่านี้ คำหลายคำมีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตที่ใช้ในวรรณคดีโบราณ
⚠️ คำราชาศัพท์อาหารที่ใช้ผิดบ่อย
คำที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังการสลับใช้ระหว่างคำของพระมหากษัตริย์กับพระภิกษุ
| ใช้ผิด | ใช้ถูก | เหตุผล |
|---|---|---|
| พระมหากษัตริย์เสวยภัตตาหาร | พระมหากษัตริย์เสวยพระกระยาหาร | ภัตตาหาร ใช้กับพระภิกษุ ไม่ใช่กษัตริย์ |
| พระสงฆ์เสวยภัตตาหาร | พระสงฆ์ฉันภัตตาหาร | พระสงฆ์ใช้ ฉัน ไม่ใช่ เสวย |
| พระมหากษัตริย์เสวยข้าว | พระมหากษัตริย์เสวยพระกระยาหาร | ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม |
| พระมหากษัตริย์ดื่มน้ำ | พระมหากษัตริย์เสวยพระสุธารส | ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม |
| พระภิกษุดื่มพระสุธารส | พระภิกษุฉันปานะ | พระภิกษุใช้ ปานะ ไม่ใช่ พระสุธารส |
| กษัตริย์เสวยเครื่องว่างก่อนอาหารคาว | กษัตริย์เสวยเครื่องว่างระหว่างมื้อ | เครื่องว่าง เสวยระหว่างมื้อ ไม่ใช่ก่อนหรือหลัง |
| กษัตริย์เสวยขนม | กษัตริย์เสวยเครื่องหวาน | ใช้คำเครื่องหวานหรือเครื่องว่าง |
| ผลไม้เสวยของพระมหากษัตริย์ | พระกระยาผลไม้ ผลไม้เสวย | ทั้งสองรูปใช้ได้ |
เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม
เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด
ดูเพิ่มเติม คำราชาศัพท์ - คำราชาศัพท์ หมวดอาหาร