คำไวพจน์แยกตามระดับชั้น ป.1 ถึง ม.6
คู่มือคำไวพจน์ครบ 12 ระดับชั้น ตั้งแต่ ป.1 ถึง ม.6 พร้อมตารางคำที่ออกข้อสอบบ่อย ตัวอย่างประโยค และเทคนิคจำตามวัย เหมาะสำหรับนักเรียนเตรียมสอบ O-NET TCAS ผู้ปกครองช่วยลูกทบทวน และครูภาษาไทยที่ใช้เป็นแหล่งอ้างอิงข้อสอบ
คู่มือนี้เหมาะกับใคร และจะได้อะไร
คำไวพจน์ คือ คำที่มีความหมายเหมือนกันหรือใกล้เคียงกันแต่เขียนต่างกัน เป็นเนื้อหาภาษาไทยที่นักเรียนเริ่มเรียนตั้งแต่ ป.1 และเรียนต่อเนื่องจนถึง ม.6 โดยออกข้อสอบบ่อยใน ป.6 (สอบเข้า ม.1) · ม.3 (O-NET) · ม.6 (TCAS / A-Level) หน้านี้รวม คำไวพจน์ทั้ง 12 ระดับชั้น พร้อมคำที่ใช้บ่อย ตัวอย่างประโยค และเทคนิคจำที่เหมาะสมตามวัย
คู่มือนี้เหมาะกับ 3 กลุ่มผู้ใช้:
- นักเรียน — ทบทวนคำไวพจน์ที่ตรงระดับชั้นตัวเองก่อนสอบ ไม่ต้องอ่านครบ 200+ คำ
- ผู้ปกครอง — เลือกคำที่ลูกเรียนจริงในชั้นเรียน ไม่ต้องเดา
- ครูภาษาไทย — ใช้เป็นแหล่งอ้างอิงสำหรับแบบฝึกหัดและข้อสอบ
📌 ก่อนเริ่ม
คำไวพจน์ในแต่ละระดับชั้นไม่ได้ "ตัดขาด" จากกัน — คำพื้นฐาน ป.1 ก็ยังออกข้อสอบ ม.6 ได้ ระดับชั้นที่บอกไว้คือ "ชั้นที่เริ่มเรียนคำนั้น" ชั้นสูงขึ้นจะเพิ่มจำนวนคำไวพจน์ของคำเดิมและคำใหม่ที่ซับซ้อนกว่า
ทบทวน: คำไวพจน์ 3 ประเภท
ก่อนเจาะแต่ละชั้น มาทวนกันว่า คำไวพจน์มี 3 ประเภท ตามหลักไวยากรณ์ที่นักเรียนต้องตอบในข้อสอบ:
ตาราง 3 ประเภทของคำไวพจน์
| ประเภท | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| คำพ้องรูป | เขียนเหมือนกัน แต่ความหมายต่างกัน | เพลา (เวลา) / เพลา (แกนล้อ) |
| คำพ้องเสียง | อ่านออกเสียงเหมือนกัน แต่เขียนต่างกัน | กา (นก) / การ (งาน) |
| คำพ้องความ ⭐ | เขียนต่าง อ่านต่าง แต่ความหมายเหมือนกัน | น้ำ = ชล = นที = วารี |
เมื่อพูดถึง "คำไวพจน์" ในข้อสอบ ส่วนใหญ่หมายถึงคำพ้องความ (ประเภทที่ 3) — หน้านี้รวบรวมคำพ้องความแยกตามระดับชั้นเป็นหลัก ส่วนคำพ้องรูป-คำพ้องเสียงอ่านเพิ่มที่ คู่มือแตกต่างจากคำพ้อง
คำไวพจน์แยกตามระดับชั้น 12 ชั้น (ป.1–ม.6)
จัดกลุ่มเป็น 4 ช่วงชั้นตามหลักสูตรไทย — ในแต่ละช่วงเพิ่มจำนวนคำหลักและคำไวพจน์ของแต่ละคำที่ซับซ้อนขึ้นเรื่อยๆ:
📌 ประถมต้น (ป.1–ป.3) — รู้จักหลักการ
ระดับ ประถมต้น เริ่มเรียนคำไวพจน์พื้นฐานที่นักเรียนใช้ในชีวิตประจำวัน — ไม่เน้นจำนวนเยอะ แต่เน้นให้รู้จัก หลักการ ว่าคำเดียวกันมีหลายชื่อ
คำไวพจน์ ป.1 (5 คำหลัก · ABC ของคำไวพจน์)
คำไวพจน์ ป.2 (5 คำหลัก · สัตว์ใกล้ตัว)
คำไวพจน์ ป.3 (5 คำหลัก · สัตว์ใหญ่ + ภูมิประเทศ)
📌 ประถมปลาย (ป.4–ป.6) — เพิ่มความซับซ้อน
ระดับ ประถมปลาย เพิ่มจำนวนคำไวพจน์ต่อหัวคำ (4-6 คำ) และเริ่มออกข้อสอบรวม ป.6 สอบเข้า ม.1 ปีสอบใหญ่ครั้งแรก
คำไวพจน์ ป.4 (เน้นคน-เพศ + เพิ่มคำของ ป.1–3)
คำไวพจน์ ป.5 (เน้นดวงดาว-ธรรมชาติ)
| คำหลัก | คำไวพจน์ | การใช้ |
|---|---|---|
| พระอาทิตย์ | สุริยา · ทินกร · ภาสกร · ตะวัน | 4 คำ — ออกบ่อย ป.5 |
| พระจันทร์ | จันทรา · รัชนีกร · ศศิ · นิศากร | 4 คำ คู่กับพระอาทิตย์ |
| ดาว | ดารา · ดารกะ · นักษัตร | 3 คำ |
| ลม | วาโย · มารุต · พายุ | 3 คำ |
| ฝน | วารี · วรรษา | 2 คำน้อยแต่จำง่าย |
คำไวพจน์ ป.6 ⭐ (ปีสอบเข้า ม.1)
| คำหลัก | คำไวพจน์ | การใช้ |
|---|---|---|
| น้ำ | ชล · นที · อุทก · วารี · คงคา · ชโลทร | 6 คำ — ออกบ่อยสุดในประวัติศาสตร์ |
| ช้าง | คช · กุญชร · ดำรี · ไอยรา · หัสดี · นาคี · สาร | 7 คำ — ติดอันดับ 1 ความถี่ |
| ท้องฟ้า | นภา · นภ · อัมพร · ทิฆัมพร · เวหา · คัคนานต์ | 6 คำ |
| ดอกไม้ | บุปผา · มาลี · บุษบา · ผกา · สุมาลย์ · บุปผชาติ | 6 คำ |
| ป่า | พนา · ไพร · พงไพร · อรัญ · ดง · พงพี | 6 คำ |
| แผ่นดิน | ภูมิ · ธรณี · ปฐพี · ธาตรี · ธรา | 5 คำ |
| ภูเขา | คีรี · บรรพต · สิงขร · ไศล | 4 คำ — `ไศล` ออกบ่อย |
💡 ทริก ป.6 → ม.1
ข้อสอบสอบเข้า ม.1 มักให้คำไวพจน์ 2 คำ แล้วถามว่าตรงกับคำหลักใด หรือให้คำหลักแล้วถามว่าคำไหนเป็นคำไวพจน์ "คำหลัก 7 คำที่ออกบ่อยสุด" = น้ำ · ช้าง · ฟ้า · ดอกไม้ · ป่า · แผ่นดิน · พระจันทร์ จำคำไวพจน์ของ 7 คำนี้ให้แม่นก่อนสอบ
📌 มัธยมต้น (ม.1–ม.3) — ขยายสู่นามธรรม
ระดับ มัธยมต้น ขยายคำไวพจน์ไปสู่ นามธรรม เช่น ความรัก ความตาย ใจ ความรู้ และเพิ่ม กริยา-คำที่บรรยายอาการ ม.3 เป็นปีสอบใหญ่ O-NET
คำไวพจน์ ม.1 (เพิ่มทรัพย์สิน + อวัยวะ + กริยา)
คำไวพจน์ ม.2 (เน้นนามธรรม-อารมณ์)
คำไวพจน์ ม.3 ⭐ (ปี O-NET)
ม.3 เป็นปี O-NET ข้อสอบภาษาไทยมี "คำไวพจน์" เป็นข้อแน่นอน นักเรียนต้องรู้คำหลัก 20-25 คำ × คำไวพจน์ 5-7 คำ = 130-180 คำที่ต้องจำให้แม่น:
| คำหลัก | คำไวพจน์ | การใช้ |
|---|---|---|
| ยักษ์ | อสูร · มาร · รากษส · ทานพ | 4 คำ — ในวรรณคดีรามเกียรติ์ |
| นางฟ้า | เทวี · เทพี · อัปสร · สุรางคนา | 4 คำ — คู่กับยักษ์ |
| ความตาย | มรณ · อนิจกรรม · อาสัญ · มฤตยู | 4 คำ — นามธรรม |
| หัวใจ | หฤทัย · ฤดี · ดวงหทัย | 3 คำ |
| แม่น้ำ | คงคา · นที · ชโลทร · สรินทร์ | 4 คำ |
| พระเจ้าแผ่นดิน | กษัตริย์ · ราชา · ราเชนทร์ · นโรดม · นเรศ | 5 คำ — สำคัญ ม.3 |
📌 มัธยมปลาย (ม.4–ม.6) — วรรณคดี + บาลีสันสกฤต
ระดับ มัธยมปลาย เน้น วรรณคดี · บาลีสันสกฤต · คำที่หาได้เฉพาะในกลอน ม.6 เป็นปีสอบ TCAS / A-Level ภาษาไทย ข้อสอบสไตล์ "อ่านจับใจความจากกลอน" ใช้คำไวพจน์เป็นกุญแจ
คำไวพจน์ ม.4 (เน้นวรรณคดี-สัตว์ในกลอน)
คำไวพจน์ ม.5 (เน้นรากศัพท์บาลี-สันสกฤต)
| คำหลัก | คำไวพจน์ | การใช้ |
|---|---|---|
| ดวงจันทร์ | โสมา · นิศานาถ · จันทร์เพ็ญ · บูรณจันทร์ | 4 คำ — บาลี |
| ดวงอาทิตย์ | ทินกร · พรหมัณฑ์ · ภาณุมาศ · สหัสรังสี | 4 คำ — สันสกฤต |
| ชีวิต | ชีพ · ชีว · ชีวี · ชีวัน | 4 คำ — รากเดียวกัน |
| สีขาว | เศวต · ศุภร · ปาณฑร | 3 คำ — สีในวรรณคดี |
| สีแดง | โลหิต · รัตน์ · อรุณ · ทับทิม | 4 คำ |
คำไวพจน์ ม.6 ⭐ (ปี TCAS / A-Level)
ม.6 เป็นปีสอบ TCAS / A-Level ภาษาไทย ใช้คำไวพจน์เป็นกุญแจตีความวรรณคดีโบราณ คำหลัก 30+ × คำไวพจน์ 6+ = 200+ คำที่ใช้ในข้อสอบ:
| คำหลัก | คำไวพจน์ | การใช้ |
|---|---|---|
| พระอินทร์ | อมรินทร์ · สหัสนัยน์ · ตรีเนตร · เทวินทร์ | 4 คำ — เทพในวรรณคดี |
| พระพรหม | ปิตามหะ · พระธาดา · จตุรพักตร์ | 3 คำ |
| ดอกบัว | ปทุม · อุบล · ปัทมา · บงกช · นลิน | 5 คำ — สำคัญในข้อสอบกลอน |
| ผม | เกศา · เกศ · เกศี · เกศิน | 4 คำ |
| กลางคืน | ราตรี · รัตติ · นิศา · ราตรีกาล | 4 คำ |
| ทอง (ขยายเต็ม) | สุวรรณ · กาญจน์ · เหม · มาศ · กนก · หาร · เหมัย | 7 คำ — รายชื่อเต็ม TCAS |
🎯 ทริก ม.6 → TCAS / A-Level
ข้อสอบ TCAS มักใช้ คำไวพจน์โบราณ ในกลอนอิเหนา-รามเกียรติ์-พระอภัยมณี — ถ้าจำได้ว่า "กนก = ทอง · นาค = งู · นาคา = สวรรค์ · ราตรี = กลางคืน · เกศา = ผม" จะตีความกลอนได้ลึกขึ้นอีกระดับ
ตัวอย่างข้อสอบคำไวพจน์ที่ออกบ่อยในแต่ละชั้น
ดูตัวอย่างข้อสอบจริง 3 รูปแบบ จาก 3 ปีสอบหลัก:
📋 ป.6 สอบเข้า ม.1 — ตัวอย่างข้อสอบ:
"คำใดเป็นคำไวพจน์ของ 'น้ำ'"
ก. นภา ข. นที ✓ ค. นารี ง. นโรดม
→ นที = น้ำ · "นภา" = ฟ้า · "นารี" = ผู้หญิง · "นโรดม" = กษัตริย์
📋 ม.3 O-NET — ตัวอย่างข้อสอบ (ปี 2566):
"จากบทประพันธ์ 'รัศมีอาทิตย์อ่อน ส่องท้องไศล' — คำว่า 'ไศล' หมายถึงสิ่งใด"
ก. แม่น้ำ ข. ภูเขา ✓ ค. ทะเล ง. ท้องฟ้า
→ ไศล = ภูเขา — เป็นคำไวพจน์ของ "ภูเขา" คำที่ออก ม.3 บ่อยมาก
📋 ม.6 TCAS — ตัวอย่างข้อสอบ:
"'เกศาผูกพรหมจรรย์' จากกลอน — คำว่า 'เกศา' หมายถึงสิ่งใด"
ก. หู ข. ตา ค. ผม ✓ ง. หน้า
→ เกศา = ผม — คำไวพจน์โบราณที่ใช้บ่อยในกลอน TCAS
ข้อผิดที่นักเรียนทำบ่อยใน 5 ระดับชั้น
จากการสังเกตข้อสอบที่นักเรียนทำผิด 5 ข้อผิดต่อไปนี้พบบ่อยที่สุดในทุกระดับชั้น:
- สับสนคำไวพจน์กับคำตรงข้าม — "ขาว ≠ ดำ" (ตรงข้าม) แต่ "ขาว = เศวต = ศุภร" (ไวพจน์) อย่าสลับ
- สับสน 3 ประเภท — คำไวพจน์ที่ออกข้อสอบเกือบทั้งหมดคือ คำพ้องความ ไม่ใช่คำพ้องรูปหรือคำพ้องเสียง
- จำคำสั้น-คำเดียว แต่จำของคำอื่นไม่ได้ — สำคัญต้องรู้ คำหลัก-คำไวพจน์ เป็นคู่ ไม่ใช่คำเดี่ยว
- ใช้คำไวพจน์ผิดบริบท — เช่น "วารี" ใช้ได้ทั้งกับ "น้ำ" และ "ฝน" ดูบริบทประโยคก่อนตอบ
- ลืมคำของชั้นก่อน — ป.6 ไม่ออกเฉพาะคำของ ป.6 แต่รวมคำของ ป.1-5 ทั้งหมด ต้องทบทวนทุกระดับ
ทำแบบฝึกหัด: 3 ข้อทดสอบความเข้าใจ
ลองทำ 3 ข้อตามระดับชั้น เพื่อทดสอบความเข้าใจ:
ข้อ 1 (ระดับ ป.4): คำใดเป็นคำไวพจน์ของ "ผู้หญิง"
ก. นารี ✓ ข. นรา ค. นที ง. นโรดม
เฉลย: ก. นารี · "นรา"=คน · "นที"=น้ำ · "นโรดม"=กษัตริย์
ข้อ 2 (ระดับ ม.3 — O-NET): "กษัตริย์ผู้ทรงราชย์ในนครา" — คำว่า "นครา" หมายถึงสิ่งใด
ก. หมู่บ้าน ข. ป่า ค. เมือง ✓ ง. ทะเล
เฉลย: ค. เมือง · "นครา/นคร" เป็นคำไวพจน์ของ "เมือง"
ข้อ 3 (ระดับ ม.6 — TCAS): "ทินกรสว่างฟ้า" — คำว่า "ทินกร" หมายถึงสิ่งใด
ก. พระอาทิตย์ ✓ ข. พระจันทร์ ค. ดวงดาว ง. แสง
เฉลย: ก. พระอาทิตย์ · "ทินกร" = "ผู้สร้างวัน" = พระอาทิตย์ในวรรณคดี
อยากฝึกเพิ่ม? อ่าน คู่มือแนวข้อสอบคำไวพจน์ สำหรับชุดข้อสอบเต็ม 50+ ข้อ และ 7 เทคนิคจำคำไวพจน์ ที่ใช้ได้กับทุกระดับชั้น
คู่มืออื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
คู่มือนี้เป็นส่วนหนึ่งของ ชุดคู่มือคำไวพจน์ 10 เล่ม บนเว็บไซต์ wordyguru.com — แต่ละเล่มเน้นมิติที่ต่างกัน:
- เน้นข้อสอบ — 📝 แนวข้อสอบคำไวพจน์ O-NET / TCAS + 💯 100 คำที่ใช้บ่อยที่สุด
- เน้นเทคนิคจำ — 🧠 7 เทคนิคจำคำไวพจน์
- เน้นความรู้เพิ่ม — 📿 รากศัพท์บาลีสันสกฤต + 📖 คำไวพจน์ในวรรณคดี
คู่มือที่เกี่ยวข้อง: 📝 ออกข้อสอบ · 🧠 วิธีจำคำไวพจน์ · 💯 100 คำที่ใช้บ่อย
กลับสู่ภาพรวม: 🏠 Hub คำไวพจน์ · 📑 รายชื่อ ก-ฮ ครบทุกคำ