คำไวพจน์หมวด ทรัพย์สิน-อาหาร-สิ่งของ ครบทุกคำ พร้อมความหมาย
คำไวพจน์หมวด ทรัพย์สิน-อาหาร-สิ่งของ คือ กลุ่มคำในภาษาไทยที่มีความหมายเหมือนหรือคล้ายกับ โลหะมีค่า อาหาร และสิ่งของในชีวิตประจำวัน ได้แก่ ทอง เงิน เพชร อาหาร ข้าว บ้าน มณเฑียร กว่า 43 คำ ส่วนใหญ่มาจากภาษาบาลี-สันสกฤต ใช้ในวรรณคดี กลอน คำราชาศัพท์ และพิธีกรรม เช่น มาศ กาญจน์ หิรัญ มณี ภัต เคหะ
คำไวพจน์หมวด ทรัพย์สิน-อาหาร-สิ่งของ คือ กลุ่มคำในภาษาไทย ที่มีความหมายเหมือนหรือคล้ายกับ โลหะมีค่า · อาหาร · สิ่งของในชีวิต ประจำวัน ได้แก่ ทอง · เงิน · เพชร · อาหาร · ข้าว · บ้าน · มณเฑียร กว่า 43 คำ ส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต ใช้ในวรรณคดี กลอน คำราชาศัพท์ และพิธีกรรม เช่น มาศ · กาญจน์ · หิรัญ · มณี · ภัต · เคหะ
ทรัพย์สิน-อาหาร-สิ่งของ ในคำไวพจน์ — ภาพรวม
หมวด ทรัพย์สิน-อาหาร-สิ่งของ ครอบคลุมคำพ้องของ วัตถุที่มีค่า และ สิ่งใช้สอยในชีวิตประจำวัน แบ่งเป็น 3 กลุ่ม — โลหะมีค่า/อัญมณี (ทอง-เงิน-เพชร) อาหาร/ของกิน (อาหาร-ข้าว) และ บ้าน/ที่อยู่อาศัย (บ้าน-มณเฑียร) คำส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต และพบบ่อยใน ชื่อเฉพาะ ของจังหวัด สถานที่ และคน (กาญจนบุรี · สุพรรณบุรี · หิรัญฉัตร)
คำไวพจน์ของทรัพย์และโลหะมีค่า (ทอง-เงิน-เพชร)
ทอง · เงิน · เพชร เป็นโลหะมีค่าและอัญมณีที่วรรณคดีไทย และคำราชาศัพท์ใช้บ่อยที่สุด คำพ้องของแต่ละชนิดมาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต และยังพบในชื่อสถานที่
ตารางคำไวพจน์ทรัพย์และโลหะมีค่า
| คำหลัก | คำไวพจน์ | การใช้ |
|---|---|---|
| ทอง / ทองคำ | มาศ · กาญจน์ · อุไร · สุพรรณ · สุวรรณ · เหม · กนก · จามีกร | กาญจน์ = สันสกฤต (กาญจนบุรี); สุพรรณ/สุวรรณ = ในชื่อสถานที่; กนก = ในกลอน |
| เงิน | หิรัญ · ปรัก · รชต · สัชฌะ · เงือน | หิรัญ = สันสกฤต (ในชื่อ); รชต/สัชฌะ = บาลี-คลาสสิก |
| เพชร | มณี · พชร · วิเชียร · วัชระ · รัตนะ · รัตนชาติ · อัญมณี | วัชระ = เพชร+อาวุธพระอินทร์; มณี = อัญมณีทั่วไป; รัตนะ = พลอยมีค่า |
คำไวพจน์ของอาหารและของกิน
อาหาร และ ข้าว เป็นปัจจัยพื้นฐาน ที่ใช้บ่อยในวรรณคดี-กาพย์เห่ คำพ้องส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี ผ่านพระไตรปิฎกและพิธีกรรมสงฆ์
ตารางคำไวพจน์อาหารและของกิน
คำไวพจน์ของบ้านและที่อยู่อาศัย
บ้าน เป็นคำที่มีคำพ้องมากในวรรณคดี เพราะใช้ทั้งกับ สามัญชน และ เจ้านาย-พระมหากษัตริย์ (มณเฑียร · ปราสาท · พระราชวัง) คำเหล่านี้แสดง ลำดับชั้นทางสังคม อย่างชัดเจน
ตารางคำไวพจน์บ้านและที่อยู่อาศัย
| คำหลัก | คำไวพจน์ | การใช้ |
|---|---|---|
| บ้าน (สามัญ) | เรือน · เคหะ · เคหา · นิเวศ · ที่อยู่อาศัย · อาคาร | เคหะ/เคหา = บาลี (ทางการ); เรือน = ไทย-คลาสสิก; นิเวศ = ทางการ |
| มณเฑียร / วัง | พระมณเฑียร · ปราสาท · พระราชวัง · พระตำหนัก · วัง | พระมณเฑียร = ที่ประทับกษัตริย์; พระตำหนัก = ที่ประทับเจ้านาย |
คำไวพจน์ทรัพย์-อาหาร-บ้านในวรรณคดีไทย
- พระอภัยมณี (สุนทรภู่): "มาศทองอร่ามแสงระยับ หิรัญเงินสว่างพราวระยิบ"
— ใช้ มาศ (ทอง) + หิรัญ (เงิน) บรรยายของมีค่า - กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน (รัชกาลที่ 2): "ภัตโภชน์กลิ่นหอมตลบฟุ้ง เสวยโภชนาเครื่องคาวหวาน"
— ใช้ ภัต + โภชนา บรรยายอาหารหลวง - ลิลิตยวนพ่าย: "พระมณเฑียรทองตระการตา ปราสาทราชวังโอ่อ่าใหญ่"
— ใช้ พระมณเฑียร + ปราสาท บรรยายที่ประทับกษัตริย์ - อิเหนา (พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 2): "กาญจน์ทองคำประดับเครื่องทรง มณีเพชรพรายระยิบในขัตติยภัณฑ์"
— ใช้ กาญจน์ + มณี บรรยายเครื่องประดับราชะ - นิราศพระบาท (สุนทรภู่): "เคหาห่างไกลใจคำนึง เรือนเก่าคิดถึงไม่หาย"
— ใช้ เคหา + เรือน บรรยายความคิดถึงบ้าน
วิธีใช้คำไวพจน์ทรัพย์-อาหาร-บ้านในกลอน
คำในหมวดนี้ มีคำราชาศัพท์เฉพาะ สำหรับใช้กับเจ้านาย และยังนิยมใช้ ตั้งชื่อ เป็นพิเศษ — ต้องเข้าใจ ทั้งบริบทและที่มาภาษา
- ใช้ตามจำนวนพยางค์ — "ทอง" (1) → "มาศ" (1) → "กาญจน์" (1) → "สุวรรณ" (2) → "จามีกร" (3); "บ้าน" (1) → "เรือน" (1) → "เคหะ" (2) → "นิเวศ" (2)
- ใช้ตามที่มาภาษา — บาลี-สันสกฤต = มาศ · กาญจน์ · หิรัญ · มณี · ภัต · เคหะ; ไทย-คลาสสิก = เรือน · ทอง · เงิน · เพชร · ข้าว
- คำราชาศัพท์ — บ้านกษัตริย์ → พระมณเฑียร · ปราสาท · พระราชวัง; บ้านเจ้านาย → พระตำหนัก · วัง; อาหารกษัตริย์ → พระกระยาหาร · เครื่องเสวย
- ใช้ตั้งชื่อมงคล — กาญจนา · สุพรรณี · สุวรรณ · หิรัญฉัตร · มณีรัตน์ · วัชรา · รัตนา ล้วนมาจากคำไวพจน์ในหมวดนี้
- ใช้สลับเลี่ยงการซ้ำ — บรรทัดแรก "ทอง" → บรรทัดต่อมา "กาญจน์" หรือ "สุวรรณ"; บรรทัดแรก "บ้าน" → บรรทัดต่อมา "เรือน" หรือ "เคหะ"
หมวด ทรัพย์สิน-อาหาร-สิ่งของ แตกต่างจากหมวดอื่นอย่างไร?
หมวดนี้แตกต่างจาก แผ่นดิน-ภูมิประเทศ (ที่เน้นที่ดิน-สถานที่ทางธรรมชาติ) และ พระมหากษัตริย์-เทพ (ที่เน้นบุคคลศักดิ์สิทธิ์) — หมวดนี้เน้น วัตถุที่จับต้องได้ และของใช้ในชีวิตประจำวัน
| มิติ | ทรัพย์สิน-อาหาร-สิ่งของ | แผ่นดิน-ภูมิประเทศ | พระมหากษัตริย์-เทพ |
|---|---|---|---|
| เน้น | วัตถุ-โลหะ-อาหาร-บ้าน | ที่ดิน-สถานที่ธรรมชาติ | บุคคลศักดิ์สิทธิ์ |
| หัวเรื่อง | ทอง เงิน เพชร อาหาร บ้าน | แผ่นดิน ภูเขา ทะเล | กษัตริย์ เทวดา พระพุทธเจ้า |
| ตัวอย่างคำ | มาศ หิรัญ มณี ภัต เคหะ | ปฐพี คีรี อรรณพ | นรินทร์ เทวินทร์ พระสุคต |
| วรรณคดีที่พบ | พระอภัยมณี, กาพย์เห่, อิเหนา | นิราศ, ลิลิตพระลอ | รามเกียรติ์, ไตรภูมิ |
| การใช้ในกลอน | บรรยายวัตถุ-เครื่องประดับ-อาหารหรู | บรรยายเส้นทาง-ฉากธรรมชาติ | บรรยายผู้ทรงอำนาจ-เทพ |
| คำซ้อน | มณี (เพชร+อัญมณีทั่วไป); ภัต (อาหาร+ข้าวพระ) | คีรี (ภูเขา+ที่ดิน) | มณเฑียร (วัง+กษัตริย์) |
หมวดที่เกี่ยวข้อง: 👨👩👧 ครอบครัว-ความสัมพันธ์ · 👑 พระมหากษัตริย์-เทพ · 🏔️ แผ่นดิน-ภูมิประเทศ
กลับสู่ภาพรวม: 🏠 Hub คำไวพจน์ · 📑 รายชื่อ ก-ฮ ครบทุกคำ