สุภาษิต

Wordy Guru รอบรู้คำศัพท์



สุภาษิตไทย

สำนวน สุภาษิตไทย รวมถึงคำพังเพยนั้น นิยมใช้กันมาอย่างยาวนานและแพร่หลาย นับเป็นอีกหนึ่งในวัฒนธรรมที่น่าภาคภูมิใจของไทยเรา สำนวนไทย สุภาษิตไทยและคำพังเพยนั้น เกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันของผู้คนที่ทำให้เกิดเหตุการณ์ต่างๆขึ้น ทั้งทางดีและทางร้าย จนมีการนำสิ่งที่เกิดขึ้นมาเรียบเรียงถ้อยคำใหม่ในเชิงสั่งสอนหรือเปรียบเทียบ จนเกิดเป็นสํานวนไทย สุภาษิตคำพังเพย และ สุภาษิตสำนวนไทยในที่สุด
สำนวน สุภาษิต คำพังเพยนั้น ดูเผินๆจะคล้ายกันมากจนแยกกันแทบไม่ออก ซึ่งในความเป็นจริงแล้วทั้ง 3 คำมีความแตกต่างกันอยู่ โดยที่สํานวนไทยจะเป็นการพูดเชิงเปรียบเทียบและมักจะไม่แปลความหมายตรงๆ เช่น กินน้ำใต้ศอก ส่วนสุภาษิตจะเป็นเชิงสั่งสอนหรือให้ข้อคิด เช่น หัวล้านได้หวี วานรได้แก้ว และสุดท้ายคำพังเพย จะเป็นลักษณะของการเปรียบเทียบของสองสิ่ง เช่น กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้ เป็นต้น

คำสุภาษิต

     คือคำในภาษาไทยที่ใช้ในการสื่อสารเชิงเปรียบเทียบอุปมาอุปมัย มักมีความหมายในการตักเตือนสั่งสอนในทางบวก มีความหมายที่ดี คำสุภาษิตมักจะแต่งให้คล้องจองฟังแล้วระรื่นชื่นหู เพื่อให้จดจำได้ง่ายและเกิดการใช้งานได้บ่อย หลายครั้งที่เราได้พบกับคำสุภาษิตจากสื่อต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเฟซบุ๊ก หรือทวิตเตอร์ เราอาจจะเข้าใจหรือไม่เข้าใจในความหมายของมันก็ได้ ได้รวบรวมความหมายของคำสุภาษิต คำพังเพย ไทย ๆ มาไว้ที่นี่ครบถ้วนแล้ว
 

นอกจากนี้ยังมีคำใกล้เคียงกับคำสุภาษิตอยู่อีกคือ

 

สำนวน

     คือคำที่พูดออกมาในลักษณะเปรียบเทียบ และจะฟังไม่เข้าในในทันทีต้องแปลความหมายก่อน เช่นเดียวกับรูปแบบที่สองของคำสุภาษิต

 

คำพังเพย

     คือคำพูดที่ออกมาโดยที่ไม่ได้ตั้งใจว่าจะสั่งสอนอะไร ออกแนวพูดเปรียบเทียบว่าสถานการณ์นี้เป็นอย่างไรเสียมากกว่า แต่คำพังเพยส่วนใหญ่ก็มักจะแฝงคติเตือนใจที่สามารถนำไปปฏิบัติใช้ได้

 

คำคม

     คือถ้อยคำสำนวนที่ใช้ในปัจจุบันทันด่วน ส่วนมากเป็นถ้อยคำที่หลักแหลม ฟังแล้วต้องยกนิ้วให้ ผู้ที่คิดคำคมต่างๆออกมามักจะเป็นผู้ที่ฉลาดปราดเปรื่อง นักปราชญ์ เช่นคำคมของขงเบ้ง เป็นต้น

 

คำขวัญ

    คือคำที่แต่งมาเพื่ออธิบายพรรณนาให้เข้าใจเกี่ยวกับเหตุการณ์นั้นๆ หรือวันสำคัญต่างๆ เช่นคำขวัญกรุงเทพมหานคร หรือคำขวัญวันเด็ก เป็นต้น

 

 

คำสุภาษิตไทยพร้อมความหมาย

 

หมวด ก

  ความหมาย  
กว่าถั่วจะสุก งาก็ไหม้ ทำอะไรไม่ทันท่วงที กว่าถั่วจะสุก งาก็ไหม้
กินบนเรือนแล้วขี้รดหลังคา เนรคุณ กินบนเรือนแล้วขี้รดหลังคา
กินปูนร้อนท้อง ทำผิดแล้วมักออกตัว แสดงพิรุธ กินปูนร้อนท้อง
เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน ทำงานได้เงินเล็กๆ น้อยๆ ก็เอา เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน
ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง การรู้จักแต่งตัว คนราจะสวย หล่อได้ ดูดีได้ ต้องรู้จักการปรุงแต่ง ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง
ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ ต่างคนต่างรู้ทันกัน รู้เล่ห์เหลี่ยมและกำพืดของกันและกันว่ามีเบื้องหลังอย่างไร ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่

หมวด ข

  ความหมาย  
ขายผ้า เอาหน้ารอด ยอมเสียทุกอย่างเพื่อรักษาชื่อเสียง ขายผ้า เอาหน้ารอด
ขิงก็รา ข่าก็แรง ต่างคนต่างแรง ไม่ยอมกัน เรื่องเล็กก็เลยกลายเป็นเรื่องใหญ่ไป เพราะทิฐิมานะ ขิงก็รา ข่าก็แรง
ขี่ช้างจับตั๊กแตน ทำเรื่องเล็กให้กลายเป็นเรื่องใหญ่ ได้ผลไม่คุ้มกับที่ต้องเสียไป ขี่ช้างจับตั๊กแตน
เขียนเสือให้วัวกลัว ขู่ให้กลัว เขียนเสือให้วัวกลัว
เข้าตามตรอก ออกตามประตู ทำอะไรให้ถูกต้องตามขนบธรรมเนียมประเพณี เข้าตามตรอก ออกตามประตู
เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า ได้หน้าอย่าลืมหลัง อย่าประมาทต้องเตรียมให้พร้อม และให้มีสติกำหนดจดจำให้ดี เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า ได้หน้าอย่าลืมหลัง
เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่งตาตาม ประพฤติให้ถูกต้องตามกาลเทศะ เมื่อไปอยู่ในพวกเขาแล้ว ก็ต้องประพฤติคล้อยตามเขา เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่งตาตาม

หมวด ค

  ความหมาย  
คนดีตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้ คนดีไปที่ไหนก็มีคนอยากคบหาสมาคมด้วย ไม่ลำบาก คนดีตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้
คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ คนที่รักเรามีน้อยคล้ายผืนหนัง คนชังมีมาก อย่างกับเสื่อลำแพน คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ
คนเดียวหัวหาย สองคนเพื่อนตาย สามคนกลับมาได้ ทำงานเป็นทีมจะให้สถานการณ์ที่ดีกว่า คนเดียวหัวหาย สองคนเพื่อนตาย สามคนกลับมาได้
คบคนดีมีศรีแก่ตัว คบคนชั่วอัปราชัย อัปราชัย ในที่นี้มีความหายเท่ากับ ปราชัย คือจะพ่ายแพ้ หมายถึงไม่เป็นมงคลแก่ตัว คบคนดีมีศรีแก่ตัว คบคนชั่วอัปราชัย
คบคนพาล พาลพาไปหาผิด คบบัณฑิต บัณฑิตพาไปหาผล คบใครก็จะเป็นคนอย่างนั้น คบคนพาล พาลพาไปหาผิด คบบัณฑิต บัณฑิตพาไปหาผล
คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ ก่อนคบค้าสมาคมกับใคร ดูที่มาที่ไปให้ดีๆ คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ
ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด แม้จะมีความรู้สูงแค่ไหนก็ตาม ถ้าความประพฤติไม่ดีแล้วก็เอาตัวไม่รอด เพราะไม่มีใครคบหาสมาคมด้วย หรือมีความรู้ แต่ไม่ใช้ความรู้ก็ไม่ได้ประโยชน์อะไร ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด
ความวัวไม่ทันหาย ความควายเข้ามาแทรก ปัญหาเรื่องนี้ยังแก้ไขไม่ตกเลย ก็มีปัญหาใหม่แทรกเข้ามาอีกแล้ว ความวัวไม่ทันหาย ความควายเข้ามาแทรก
คับที่อยู่ได้ คับใจอยู่ยาก ที่อยู่อาศัย แม้จะคับแคบเพียงใด ถ้ารู้จักทำให้ดี ก็น่าอยู่ แต่ถ้าหากมีความคับอกคับใจแล้ว แม้ที่จะกว้างขวางใหญ่โต ก็มิได้ทำให้สบายอกสบายใจเลย มีแต่จะรู้สึกอึดอัดใจแต่ถ่ายเดียว คับที่อยู่ได้ คับใจอยู่ยาก
คืบก็ทะเล ศอกก็ทะเล อย่าประมาททะเล แค่คืบแค่ศอกก็ทะเล ตกไปก็มีหวังจมน้ำตายทั้งนั้น คืบก็ทะเล ศอกก็ทะเล

หมวด ฆ

  ความหมาย  
ฆ่าควายก็ต้องไม่เสียดายพริก ถ้าคิดจะทำงานใหญ่ทั้งที ก็ต้องไม่กลัวหมดเปลือง ฆ่าควายก็ต้องไม่เสียดายพริก
ฆ่าช้างจะเอางา คนเจรจาจะเอาถ้อยคำ ที่เขาฆ่าช้างก็เพราะเขาหวังจะเอางาซึ่งมีราคาแพง เมื่อคนเราเจรจากัน ถ้อยคำหรือคำพูดถือเป็นเรื่องสำคัญมาก ควรจะเป็นคำพูดที่มีความจริงใจ เชื่อถือได้ ฆ่าช้างจะเอางา คนเจรจาจะเอาถ้อยคำ

หมวด จ

  ความหมาย  
จับปลาสองมือ การที่คน ๆ หนึ่งทำสิ่งใดที่ยากพร้อม ๆ กัน ทำให้ล้มเหลวทั้งสองสิ่งนั้น สำนวนนี้นิยมใช้กับผู้ชายที่เกี้ยวผู้หญิงสองคนในเวลาเดียวกัน ซึ่งผลสุดท้ายแล้วผู้ชายคนนั้นจะมีปัญหาตามมา จับปลาสองมือ
จำศีลเอาหน้า ภาวนาโกหก แสร้งทำเป็นว่าถือศีลเคร่งครัด ชอบเจริญภาวนาเข้ากรรมฐาน ที่ลวงให้คนอื่นเข้าใจว่าตนเป็นมีศีลมีธรรม เขาจะได้เชื่อถือไว้วางใจ จำศีลเอาหน้า ภาวนาโกหก

หมวด ช

  ความหมาย  
ชักแม่น้ำทั้งห้า โนมน้าวใจ เพื่อให้เชื่อถือตน ชักแม่น้ำทั้งห้า
ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์ ใครจะเป็นอะไรก็ช่าง ไม่ควรถือเอาเป็นธุระ ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์
ชั่วเจ็ดที ดีเจ็ดหน ชีวิตคนเราเอาแน่นอนอะไรไม่ได้ เดี๋ยวรุ่งเรือง เดี๋ยวตกอับ ดังนั้นเมื่อถึงคราวตกอับ ก็อย่าเพิ่งท้อถอย หรือหมดอาลัยในชีวิต และเมื่อถึงคราวรุ่งเรือง มีอำนาจวาสนา ก็อย่าลืมตัว อย่าประมาท ชั่วเจ็ดที ดีเจ็ดหน
ชาติเสือต้องไว้ลาย ชาติชายต้องไว้ชื่อ ลูกผู้ชายที่ชื่อว่าตนมีความเก่งกล้าสามารถ จะต้องสำแดงวิชาความรู้และความสามารถให้ลือชาปรากฏแก่คนทั่วไป ดุจเสือ (ลายพาดกลอน) ก็ต้องมีลายฉะนั้น ชาติเสือต้องไว้ลาย ชาติชายต้องไว้ชื่อ
ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวปิด ช้างเป็นสัตว์ใหญ่ ใบบัวมีขนาดเล็ก ถ้าเอาใบบัวใบเดียวไปปิดช้าง ย่อมปิดไม่มิด คนที่ทำความชั่วไว้มากมาย ถึงจะปิดอย่างไรๆ ก็ปิดไม่หมด คนย่อมรู้เข้าจนได้ ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวปิด
ช้างสาร งูเห่า ข้าเก่า เมียรัก อย่าได้ไว้วางใจ ช้างสารและงูเห่า เป็นสัตว์เดรัจฉานไว้ใจไม่ได้ ข้าเก่าและเมียรัก เป็นบุคคลที่ใกล้ชิด ย่อมรู้เรื่องราวและความลับของเราหมด บุคคลประเภทนี้ ถ้ากลับกลายเป็นศัตรูแล้วจะเป็นศัตรูที่ร้ายที่สุด ดังนั้นจึงไม่ควรไว้วางใจจนเกินไป ช้างสาร งูเห่า ข้าเก่า เมียรัก อย่าได้ไว้วางใจ
ช้าๆ ได้พร้าสองเล่มงาม ด่วนได้สามผลามมักพลิกแพลง จะทำอะไรก็ทำอย่างมีสติ รอบคอบ แม้จะช้าไปบ้างก็ได้ผลดี แต่ถ้าทำอย่างรีบร้อน ไม่พินิจพิเคราะห์ให้ดีก่อน อาจผิดพลาดเสียหายได้ง่าย ช้าๆ ได้พร้าสองเล่มงาม ด่วนได้สามผลามมักพลิกแพลง
ใช้แมวไปขอปลาย่าง แมวก็กินปลาย่างหมด เพราะตามปรกติแมวก็ชอบกินปลา ใช้แมวไปขอปลาย่าง

 

ยังไม่หมดเพียงเท่านี้ ไปดูหมวดหมู่อื่น ๆ ที่เหลือต่อได้ที่ สุภาษิต หมวด ก-ฮ



ตัวอย่าง สุภาษิต ที่นิยมใช้กันมีดังนี้

กดที่รายการแต่ละคำเพื่อดูรายละเอียดเพิ่มเติม

+++ ดูสุภาษิต ทั้งหมดต่อ +++

ร่วมแสดงความคิดเห็น