ระดับบุคคลในคำราชาศัพท์ · 5 ระดับ จากพระมหากษัตริย์ถึงสามัญชน

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: ระดับบุคคลในคำราชาศัพท์มีกี่ระดับ

ตอบ: มี 5 ระดับหลัก ระดับ 1 พระมหากษัตริย์และพระบรมราชินี ใช้คำเฉพาะที่มี บรม นำหน้า เช่น สวรรคต พระบรมราชชนก ระดับ 2 พระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง สมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป ใช้คำคล้ายระดับ 1 ระดับ 3 พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปและหม่อมเจ้า ใช้คำลดลำดับเช่น สิ้นพระชนม์ ถึงชีพิตักษัย ระดับ 4 พระภิกษุสงฆ์ ใช้คำเฉพาะ เช่น ฉัน จำวัด อาพาธ มรณภาพ ระดับ 5 ข้าราชการชั้นสูงและสามัญชน ใช้คำสุภาพมาตรฐาน เช่น ถึงแก่อนิจกรรม ถึงแก่กรรม

ถาม: ทำไมต้องเรียนระดับบุคคลในคำราชาศัพท์

ตอบ: เพราะคำราชาศัพท์หลายคำมีรูปแบบเดียวกันแต่ใช้คนละระดับบุคคล เช่น คำการเสียชีวิตมี 3 รูปแบบหลัก สวรรคต สำหรับพระมหากษัตริย์ สิ้นพระชนม์ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ มรณภาพ สำหรับพระภิกษุ การเลือกใช้ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ร้ายแรง ความเข้าใจระดับบุคคลเป็นพื้นฐานสำคัญในการใช้คำราชาศัพท์ทุกบริบท

ถาม: หม่อมเจ้าใช้คำการเสียชีวิตว่าอะไร

ตอบ: หม่อมเจ้าใช้คำว่า ถึงชีพิตักษัย หรือ สิ้นชีพิตักษัย เป็นคำเฉพาะที่ใช้กับหม่อมเจ้าเท่านั้น ต่างจากระดับ 1-2 พระมหากษัตริย์ที่ใช้ สวรรคต และระดับ 3 พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปที่ใช้ สิ้นพระชนม์ การแยกใช้คำให้ถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญในการใช้ภาษาราชาศัพท์ตามมาตรฐาน

ถาม: ระดับ 1 และระดับ 2 ใช้คำเดียวกันหรือไม่

ตอบ: ใช้คำเดียวกันในหลายหมวด เช่น คำการเสียชีวิตทั้ง 2 ระดับใช้ สวรรคต เหมือนกัน แต่บางคำต่างกัน ระดับ 1 พระมหากษัตริย์ใช้คำที่มี บรม นำหน้า เช่น พระบรมราชชนก พระบรมมหาราชวัง ระดับ 2 พระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูงใช้คำลดลำดับลง เช่น พระบิดา พระตำหนัก หรือใช้ พระราชนิเวศน์ สำหรับที่ประทับสำคัญ

ถาม: พระสงฆ์อยู่ในระดับเดียวกับเจ้านายหรือไม่

ตอบ: ไม่ใช่ พระสงฆ์อยู่ในระดับ 4 ที่แยกออกจากระดับเจ้านาย ใช้คำราชาศัพท์ชุดที่แตกต่างโดยสิ้นเชิง คำในกลุ่มนี้มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีและพระวินัยปิฎก เช่น ฉัน จำวัด อาพาธ มรณภาพ บิณฑบาต อุปสมบท ต่างจากเจ้านายที่ใช้ เสวย บรรทม ประชวร สวรรคต การสลับใช้ระหว่างคำของพระมหากษัตริย์กับพระสงฆ์เป็นความผิดที่ออกข้อสอบบ่อย

ถาม: สามัญชนใช้คำราชาศัพท์ได้หรือไม่

ตอบ: สามัญชนไม่ใช้คำราชาศัพท์ส่วนใหญ่ ใช้คำสุภาพในภาษาไทยมาตรฐานแทน เช่น ถึงแก่กรรม เสียชีวิต รับประทาน นอน ป่วย ข้าราชการชั้นสูงที่ได้รับเกียรติพิเศษอาจใช้คำว่า ถึงแก่อนิจกรรม สำหรับการเสียชีวิต ระดับสามัญชนไม่มีคำเฉพาะแบบเจ้านายและพระสงฆ์

ถาม: ระดับบุคคลในคำราชาศัพท์อ้างอิงจากแหล่งใด

ตอบ: อ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ซึ่งจัดทำโดยสำนักงานราชบัณฑิตยสภา หน่วยงานที่กำหนดมาตรฐานภาษาไทย รวมถึงขนบประเพณีและกฎหมายของประเทศไทยที่กำหนดลำดับชั้นของพระบรมราชวงศ์และระดับยศของเจ้านาย ข้อสอบ ม.6 O-NET และ TCAS อ้างอิงตามมาตรฐานนี้ทุกข้อ