คำราชาศัพท์ หมวดเครือญาติ
ตารางคำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ
ผมได้รวบรวมคำราชาศัพท์หมวดเครือญาติที่สำคัญ จัดเรียงตามลำดับชั้นของพระญาติไว้ในตารางด้านล่าง เพื่อให้สะดวกต่อการเปรียบเทียบกับคำสามัญและนำไปใช้ทบทวนได้ทันที
| คำราชาศัพท์ | ความหมาย (คำสามัญ) |
|---|---|
| ลำดับพระญาติชั้นทวด | |
| พระปัยกา | ปู่ทวด (พ่อของปู่) |
| พระปัยยิกา | ย่าทวด (แม่ของปู่) |
| พระมาตามหัยกา | ตาทวด (พ่อของตา) |
| พระมาตามหัยยิกา | ยายทวด (แม่ของตา) |
| ลำดับพระญาติชั้นปู่ ย่า ตา ยาย | |
| พระอัยกา | ปู่, ตา |
| พระอัยยิกา (พระอัยกี) | ย่า, ยาย |
| ลำดับพระญาติชั้นพ่อ แม่ ลุง ป้า น้า อา | |
| พระบรมชนกนาถ, พระชนก, พระราชบิดา | พ่อ |
| พระบรมราชชนนี, พระชนนี, พระราชมารดา | แม่ |
| พระปิตุลา | ลุง (พี่ชายของพ่อ), อา (น้องชายของพ่อ) |
| พระปิตุจฉา | ป้า (พี่สาวของพ่อ), อา (น้องสาวของพ่อ) |
| พระมาตุลา | ลุง (พี่ชายของแม่), น้า (น้องชายของแม่) |
| พระมาตุจฉา | ป้า (พี่สาวของแม่), น้า (น้องสาวของแม่) |
| ลำดับพระญาติชั้นคู่สมรส | |
| พระราชสวามี, พระสวามี | สามี |
| พระมเหสี, พระราชินี, พระอัครมเหสี | ภรรยา (ของพระมหากษัตริย์) |
| ลำดับพระญาติชั้นพี่น้อง | |
| พระเชษฐา, พระเชษฐาธิราช | พี่ชาย |
| พระเชษฐภคินี | พี่สาว |
| พระอนุชา, พระอนุชาธิราช | น้องชาย |
| พระขนิษฐา, พระขนิษฐภคินี | น้องสาว |
| ลำดับพระญาติชั้นลูก หลาน เหลน | |
| พระราชโอรส | ลูกชาย |
| พระราชธิดา | ลูกสาว |
| พระชามาดา | ลูกเขย |
| พระสุณิสา | ลูกสะใภ้ |
| พระราชนัดดา | หลาน (ลูกของลูก) |
| พระราชปนัดดา | เหลน (ลูกของหลาน) |
หลักการจำคำราชาศัพท์หมวดเครือญาติ
คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติมีจำนวนมาก แต่สามารถจดจำได้ง่ายขึ้นหากแบ่งกลุ่มตามรากศัพท์ที่ซ้ำ ๆ กัน ดังนี้
กลุ่มฝ่ายพ่อ - ใช้รากคำว่า "ปิตุ"
- พระปิตุลา - ลุง/อาผู้ชาย (ฝ่ายพ่อ)
- พระปิตุจฉา - ป้า/อาผู้หญิง (ฝ่ายพ่อ)
คำว่า "ปิตุ" มาจากภาษาบาลีสันสกฤต แปลว่า "บิดา" จึงบ่งบอกว่าเป็นญาติฝ่ายพ่อทั้งหมด
กลุ่มฝ่ายแม่ - ใช้รากคำว่า "มาตุ"
- พระมาตุลา - ลุง/น้าผู้ชาย (ฝ่ายแม่)
- พระมาตุจฉา - ป้า/น้าผู้หญิง (ฝ่ายแม่)
คำว่า "มาตุ" แปลว่า "มารดา" ช่วยให้แยกออกจากฝ่ายพ่อได้ชัดเจน
กลุ่มพี่น้อง - จำคู่ "เชษฐ" กับ "อนุช/ขนิษฐ"
- เชษฐ- แปลว่า "ผู้เป็นพี่" → พระเชษฐา (พี่ชาย), พระเชษฐภคินี (พี่สาว)
- อนุช- แปลว่า "ผู้เกิดภายหลัง" → พระอนุชา (น้องชาย)
- ขนิษฐ- แปลว่า "ผู้น้อย" → พระขนิษฐา (น้องสาว)
กลุ่มลูกหลาน - จำคำว่า "นัดดา" กับ "ปนัดดา"
- พระราชนัดดา = หลาน
- พระราชปนัดดา = เหลน (เติม "ป" ข้างหน้า หมายถึงรุ่นถัดลงไปอีก)
ข้อควรระวังในการใช้งาน
คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติบางคำมีหลายระดับ ขึ้นอยู่กับพระยศของผู้ที่กล่าวถึง ตัวอย่างเช่น
- คำว่า พระบรมชนกนาถ ใช้กับพระบิดาของพระมหากษัตริย์ ขณะที่ พระชนก ใช้ได้กว้างกว่าสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป
- คำว่า พระอัครมเหสี หมายถึงพระมเหสีองค์ประธาน ส่วน พระมเหสี เป็นคำกลาง ๆ
- คำว่า พระเชษฐาธิราช เน้นความหมายว่าเป็นพี่ชายที่ทรงเป็นกษัตริย์ ส่วน พระเชษฐา ใช้ทั่วไป
ดังนั้น เมื่อนำไปใช้ในบริบทจริง ควรพิจารณาพระยศของบุคคลที่กล่าวถึงประกอบด้วยเสมอ
คำราชาศัพท์หมวดเครือญาติที่รวบรวมไว้ข้างต้นเป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับทำความเข้าใจลำดับพระยศและสัมพันธภาพในพระราชวงศ์ หากต้องการศึกษาคำราชาศัพท์เพิ่มเติมในหมวดอื่น ๆ สามารถดูได้ที่หน้ารวม คำราชาศัพท์ทุกหมวดหมู่ ได้เลย