แผนภาพคำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย แสดงดอกบัวขาวสัญลักษณ์ความเคารพ พร้อมไอคอนการรักษา พระโอสถ พระอาการ พิธีการ และพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน
คำราชาศัพท์ หมวดอาการเจ็บป่วย รวมทรงพระประชวร อาพาธ สวรรคต

คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย คือ คำสุภาพและคำเฉพาะที่ใช้กล่าวถึงอาการป่วย การรักษา และการเสียชีวิตของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระภิกษุสงฆ์ ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 คำในกลุ่มนี้ต้องใช้ด้วยความเคารพและถูกต้องตามระดับบุคคล หน้านี้รวบรวมตั้งแต่ ทรงพระประชวร อาพาธ การรักษาด้วยพระโอสถ ไปจนถึง สวรรคต สิ้นพระชนม์ มรณภาพ

คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย คืออะไร

คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย คือ กลุ่มคำที่ใช้กล่าวถึงสุขภาพ การเจ็บป่วย การรักษา และการเสียชีวิตของบุคคลระดับสูงในสังคมไทย จุดเด่นของคำกลุ่มนี้คือมีคำเฉพาะที่แตกต่างกันชัดเจนตามระดับของบุคคล พระมหากษัตริย์ใช้คำที่สูงสุด พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปใช้คำลำดับลง และพระภิกษุใช้คำของพระสงฆ์

คำในกลุ่มนี้ออกข้อสอบบ่อยที่สุดในวิชาภาษาไทย ม.6 O-NET และ TCAS โดยเฉพาะคำที่ใช้กล่าวถึงการเสียชีวิตซึ่งมี 3 คำหลัก สวรรคต สำหรับพระมหากษัตริย์ สิ้นพระชนม์ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ และ มรณภาพ สำหรับพระภิกษุสงฆ์ การเลือกใช้ต้องระวังให้ถูกระดับ ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ร้ายแรง สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนดมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554

🩺 คำเรียกอาการป่วยและพระอาการ

คำที่ใช้กล่าวถึงอาการป่วยของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ ระวังลำดับชั้นระหว่าง ทรงพระประชวร กับ ประชวร

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ป่วย (พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง) ทรงพระประชวร คำเต็มเป็นทางการ
ป่วย (พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป) ประชวร พระประชวร ไม่ใช้คำ ทรง นำหน้า
ป่วยหนัก ทรงพระประชวรหนัก ประชวรหนัก เน้นความรุนแรง
อาการป่วย พระอาการ หมายถึงสภาพอาการโดยรวม
อาการดีขึ้น พระอาการดีขึ้น ทรงมีพระอาการดีขึ้น
อาการทรงตัว พระอาการทรงตัว
อาการน่าเป็นห่วง พระอาการน่าเป็นห่วง คำในข่าวสารทางการ
เป็นไข้ ทรงพระประชวรเป็นไข้ พระประชวรไข้
ปวดศีรษะ ทรงพระอาการปวดพระเศียร ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม
ปวดท้อง ทรงพระอาการปวดพระอุทร ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม
เป็นแผล ทรงมีพระแผล มีพระแผล
เลือดไหล พระโลหิตไหล มีพระโลหิตไหล ใช้คำราชาศัพท์ของเลือด

คำเรียกอาการป่วยของพระภิกษุ อาพาธ

คำเฉพาะที่ใช้กับพระภิกษุสงฆ์ ต่างจากคำของพระมหากษัตริย์อย่างชัดเจน ดูเพิ่มที่ หมวดของพระภิกษุ

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ป่วย (พระภิกษุ) อาพาธ คนละคำกับ ประชวร
ป่วยของพระสงฆ์ผู้ใหญ่ พระอาพาธ ทรงพระอาพาธ ใช้กับพระสังฆราชและพระเถระชั้นสูง
อาการป่วย อาการอาพาธ
ป่วยหนัก อาพาธหนัก
ฟื้นจากอาการป่วย หายจากอาพาธ
เป็นไข้ อาพาธเป็นไข้

การรักษา ยา และพระโอสถ

คำที่ใช้ในการรักษาพยาบาล รวมถึงคำเรียกยาและการกินยาของเจ้านาย

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ยา พระโอสถ พระเภสัช สองรูปใช้แทนกันได้
กินยา เสวยพระโอสถ ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม
ฉีดยา ทรงรับพระโอสถฉีด พระโอสถฉีด
หมอ แพทย์ แพทย์หลวง นายแพทย์ประจำพระองค์ แพทย์ที่ดูแลเจ้านาย
แพทย์ที่ปรึกษา คณะแพทย์ที่ถวายการรักษา คณะแพทย์ในข่าวสารทางการ
พยาบาล พยาบาลหลวง พยาบาลประจำพระองค์
โรงพยาบาล โรงพยาบาลที่ถวายการรักษา
ผ่าตัด ทรงรับการผ่าตัด พระโอสถผ่าตัด
เข้ารับการรักษา เข้ารับการถวายการรักษา ทรงเข้ารับการรักษา
พักรักษาตัว ประทับพักผ่อนพระวรกาย ทรงพักผ่อนพระวรกาย

คำเรียกการเสียชีวิตตามระดับบุคคล

คำกลุ่มนี้ออกข้อสอบบ่อยที่สุด ต้องเลือกใช้ให้ถูกตามระดับบุคคลโดยอ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา การใช้ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ร้ายแรง

ระดับบุคคล คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
พระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี พระบรมโอรสาธิราช พระบรมราชชนนี สวรรคต เสด็จสวรรคต คำสูงสุด สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป
พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป สมเด็จพระสังฆราช สิ้นพระชนม์ ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ระดับรองลงมา
หม่อมเจ้า ถึงชีพิตักษัย สิ้นชีพิตักษัย ระดับเจ้านายทั่วไป
พระภิกษุสงฆ์ มรณภาพ คำเฉพาะของพระสงฆ์
ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ บุคคลทั่วไปที่ได้รับเกียรติ ถึงแก่อนิจกรรม ใช้กับข้าราชการชั้นพระยา
ข้าราชการทั่วไป ถึงแก่กรรม คำสุภาพทั่วไป
สามัญชน (ในภาษาเป็นทางการ) เสียชีวิต ถึงแก่กรรม คำสุภาพในข่าวและเอกสาร
สามัญชน (พูดทั่วไป) ตาย ไม่ใช่คำราชาศัพท์ คำสามัญในชีวิตประจำวัน

คำเรียกหลังเสียชีวิต พระบรมศพ พระศพ และพระอัฐิ

คำที่ใช้กล่าวถึงร่างกายและสิ่งของหลังเสียชีวิต แยกตามระดับบุคคลเช่นเดียวกับคำเรียกการเสียชีวิต

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ศพ (พระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี) พระบรมศพ คำสูงสุด
ศพ (พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป) พระศพ ใช้กับเจ้านายทั่วไป
ศพ (พระภิกษุ) สังขาร ศพ ใช้คำธรรมดาในบริบทพระสงฆ์
ศพ (ข้าราชการ บุคคลทั่วไป) ศพ คำสามัญ
กระดูก (พระมหากษัตริย์) พระบรมอัฐิ ส่วนของกระดูกที่เหลือหลังพระราชทานเพลิง
กระดูก (พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป) พระอัฐิ
ภาชนะบรรจุพระอัฐิ พระโกศ สำหรับพระมหากษัตริย์และเจ้านาย
โกศ พระโกศ ที่ทำจากทอง พระโกศทองคำ พระโกศกาญจน โกศชั้นสูง
เผาศพ (พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์) พระราชทานเพลิงศพ ถวายพระเพลิงพระบรมศพ คำสูงสุด
เผาศพ (พระภิกษุ) ฌาปนกิจ คำทางการ
เผาศพ (สามัญชน) ฌาปนกิจ คำทางการที่ใช้กับทุกระดับยกเว้นเจ้านาย
สถานที่บรรจุพระอัฐิ พระบรมราชสุสาน สำหรับพระมหากษัตริย์

หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย

การใช้คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วยต้องระวังเป็นพิเศษเพราะเป็นคำที่มีความละเอียดอ่อน ต้องเลือกใช้ตามมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

  1. คำเรียกอาการป่วยมี 3 ระดับ สูงสุด ทรงพระประชวร สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง รองลงมา ประชวร สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป และ อาพาธ สำหรับพระภิกษุสงฆ์ ทั้ง 3 คำสลับกันไม่ได้
  2. คำเรียกการเสียชีวิตมี 4 ระดับหลัก สูงสุด สวรรคต สำหรับพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป รองลงมา สิ้นพระชนม์ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปและสมเด็จพระสังฆราช ลำดับ ถึงชีพิตักษัย สำหรับหม่อมเจ้า และ มรณภาพ สำหรับพระภิกษุสงฆ์
  3. คำเรียกศพแยกชัดเจน พระบรมศพ สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมราชินี พระศพ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป สังขาร ใช้ในบริบทพระภิกษุ ศพ คำสามัญสำหรับบุคคลทั่วไป
  4. การใช้คำผิดถือเป็นความผิดที่ร้ายแรง การใช้คำเสด็จสวรรคตกับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปที่ควรใช้ สิ้นพระชนม์ หรือใช้ มรณภาพ กับพระมหากษัตริย์ที่ควรใช้ สวรรคต ถือเป็นความผิดที่ร้ายแรงและอาจถูกตำหนิ ต้องระวังเป็นพิเศษ

สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลักของคำเหล่านี้ คำในกลุ่มนี้สื่อถึงความเคารพและความศักดิ์สิทธิ์ของสถาบัน การใช้คำให้ถูกต้องเป็นทั้งหน้าที่ทางภาษาและการแสดงความเคารพ

⚠️ คำราชาศัพท์อาการเจ็บป่วยที่ใช้ผิดบ่อย

คำที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังการสลับใช้ระหว่างคำของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระภิกษุ

ใช้ผิด ใช้ถูก เหตุผล
พระมหากษัตริย์มรณภาพ พระมหากษัตริย์เสด็จสวรรคต มรณภาพ ใช้กับพระภิกษุเท่านั้น ไม่ใช่กษัตริย์
พระสงฆ์สวรรคต พระสงฆ์มรณภาพ สวรรคต ใช้กับพระมหากษัตริย์เท่านั้น
พระสงฆ์ทรงพระประชวร พระสงฆ์อาพาธ ใช้คำของพระสงฆ์ ไม่ใช่คำของกษัตริย์
พระมหากษัตริย์อาพาธ พระมหากษัตริย์ทรงพระประชวร อาพาธ ใช้กับพระภิกษุ ไม่ใช่กษัตริย์
เจ้านายชั้นรองสวรรคต เจ้านายชั้นรองสิ้นพระชนม์ สวรรคต ใช้กับระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไปเท่านั้น
พระสงฆ์ฉันยา พระสงฆ์ฉันพระโอสถ ใช้คำราชาศัพท์ของยา
กษัตริย์ไปโรงพยาบาล เสด็จเข้ารับการถวายการรักษา ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและสำนวน
ศพของพระมหากษัตริย์ พระบรมศพ ใช้คำเฉพาะ
ศพของเจ้านาย พระศพ ใช้คำเฉพาะ
กระดูกของพระมหากษัตริย์ พระบรมอัฐิ ใช้คำเฉพาะ
เผาศพพระมหากษัตริย์ ถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระราชทานเพลิงพระบรมศพ ใช้คำพิเศษ มีคำเฉพาะ

เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม

เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด

 

ดูเพิ่มเติม คำราชาศัพท์ - คำราชาศัพท์ หมวดอาหาร

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วยมีอะไรบ้าง
ตอบ: คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วยแบ่งเป็น 5 กลุ่มหลัก คำเรียกอาการป่วย เช่น ทรงพระประชวร ประชวร พระอาการ คำของพระภิกษุ เช่น อาพาธ พระอาพาธ คำการรักษา เช่น พระโอสถ เสวยพระโอสถ แพทย์หลวง คำเรียกการเสียชีวิต เช่น สวรรคต สิ้นพระชนม์ มรณภาพ และคำหลังเสียชีวิต เช่น พระบรมศพ พระศพ พระอัฐิ พระโกศ
ถาม: สวรรคต สิ้นพระชนม์ และมรณภาพ ต่างกันอย่างไร
ตอบ: ทั้ง 3 คำหมายถึง การเสียชีวิต แต่ใช้กับบุคคลคนละระดับตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 สวรรคต ใช้กับพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป สิ้นพระชนม์ ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปและสมเด็จพระสังฆราช ส่วน มรณภาพ ใช้เฉพาะกับพระภิกษุสงฆ์เท่านั้น การใช้ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ร้ายแรง
ถาม: ทรงพระประชวร กับ อาพาธ ต่างกันอย่างไร
ตอบ: ทรงพระประชวร ใช้กับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง หมายถึง ป่วย ส่วน อาพาธ ใช้เฉพาะกับพระภิกษุสงฆ์ หมายถึง ป่วย เช่นเดียวกัน คำว่า ประชวร (ไม่มี ทรง) ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป ทั้ง 3 คำใช้คนละบุคคล สลับกันไม่ได้
ถาม: พระบรมศพ กับ พระศพ ต่างกันอย่างไร
ตอบ: พระบรมศพ ใช้กับพระบรมศพของพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูงสุด คำว่า บรม เป็นการยกระดับให้สูงสุด ส่วน พระศพ ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป เช่นเดียวกับการแยกระหว่าง สวรรคต กับ สิ้นพระชนม์ การเลือกใช้คำต้องสอดคล้องกับระดับของบุคคล
ถาม: พระโอสถ หมายถึงอะไร
ตอบ: พระโอสถ คือ คำราชาศัพท์ที่หมายถึง ยา หรือ ยารักษาโรค ของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ คำเทียบกันคือ พระเภสัช ใช้แทนกันได้ การกินยาใช้คำว่า เสวยพระโอสถ เพราะใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยา เสวย และนาม พระโอสถ
ถาม: ถวายพระเพลิงพระบรมศพ คืออะไร
ตอบ: ถวายพระเพลิงพระบรมศพ คือ การพระราชทานเพลิงพระบรมศพของพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี หรือพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูงสุด เป็นพระราชพิธีที่จัดในพระเมรุมาศ ส่วนคำว่า พระราชทานเพลิงศพ ใช้กับการเผาศพของบุคคลที่ได้รับพระราชทาน เช่น ข้าราชการผู้ใหญ่ที่ได้รับพระมหากรุณาธิคุณ
ถาม: คำราชาศัพท์อาการเจ็บป่วยออกข้อสอบบ่อยไหม
ตอบ: ออกข้อสอบบ่อยที่สุดในคำราชาศัพท์ทั้งหมด โดยเฉพาะในข้อสอบ ม.6 O-NET และ TCAS วิชาภาษาไทย คำที่ออกบ่อย คือ การแยก สวรรคต สิ้นพระชนม์ มรณภาพ การแยก ทรงพระประชวร ประชวร อาพาธ และคำเฉพาะ เช่น พระโอสถ พระบรมศพ พระศพ พระอัฐิ พระโกศ
ชอบเนื้อหาชุดนี้ กดให้คะแนน 5 ดาวกับเราได้เลยจ้า