คำราชาศัพท์ หมวดอาการเจ็บป่วย รวมทรงพระประชวร อาพาธ สวรรคต
คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย คือ คำสุภาพและคำเฉพาะที่ใช้กล่าวถึงอาการป่วย การรักษา และการเสียชีวิตของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระภิกษุสงฆ์ ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 คำในกลุ่มนี้ต้องใช้ด้วยความเคารพและถูกต้องตามระดับบุคคล หน้านี้รวบรวมตั้งแต่ ทรงพระประชวร อาพาธ การรักษาด้วยพระโอสถ ไปจนถึง สวรรคต สิ้นพระชนม์ มรณภาพ
- คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย คืออะไร
- 🩺 คำเรียกอาการป่วยและพระอาการ
- คำเรียกอาการป่วยของพระภิกษุ อาพาธ
- การรักษา ยา และพระโอสถ
- คำเรียกการเสียชีวิตตามระดับบุคคล
- คำเรียกหลังเสียชีวิต พระบรมศพ พระศพ และพระอัฐิ
- หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย
- ⚠️ คำราชาศัพท์อาการเจ็บป่วยที่ใช้ผิดบ่อย
- เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม
คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย คืออะไร
คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย คือ กลุ่มคำที่ใช้กล่าวถึงสุขภาพ การเจ็บป่วย การรักษา และการเสียชีวิตของบุคคลระดับสูงในสังคมไทย จุดเด่นของคำกลุ่มนี้คือมีคำเฉพาะที่แตกต่างกันชัดเจนตามระดับของบุคคล พระมหากษัตริย์ใช้คำที่สูงสุด พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปใช้คำลำดับลง และพระภิกษุใช้คำของพระสงฆ์
คำในกลุ่มนี้ออกข้อสอบบ่อยที่สุดในวิชาภาษาไทย ม.6 O-NET และ TCAS โดยเฉพาะคำที่ใช้กล่าวถึงการเสียชีวิตซึ่งมี 3 คำหลัก สวรรคต สำหรับพระมหากษัตริย์ สิ้นพระชนม์ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ และ มรณภาพ สำหรับพระภิกษุสงฆ์ การเลือกใช้ต้องระวังให้ถูกระดับ ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ร้ายแรง สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนดมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
🩺 คำเรียกอาการป่วยและพระอาการ
คำที่ใช้กล่าวถึงอาการป่วยของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ ระวังลำดับชั้นระหว่าง ทรงพระประชวร กับ ประชวร
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ป่วย (พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง) | ทรงพระประชวร | คำเต็มเป็นทางการ |
| ป่วย (พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป) | ประชวร พระประชวร | ไม่ใช้คำ ทรง นำหน้า |
| ป่วยหนัก | ทรงพระประชวรหนัก ประชวรหนัก | เน้นความรุนแรง |
| อาการป่วย | พระอาการ | หมายถึงสภาพอาการโดยรวม |
| อาการดีขึ้น | พระอาการดีขึ้น | ทรงมีพระอาการดีขึ้น |
| อาการทรงตัว | พระอาการทรงตัว | |
| อาการน่าเป็นห่วง | พระอาการน่าเป็นห่วง | คำในข่าวสารทางการ |
| เป็นไข้ | ทรงพระประชวรเป็นไข้ พระประชวรไข้ | |
| ปวดศีรษะ | ทรงพระอาการปวดพระเศียร | ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม |
| ปวดท้อง | ทรงพระอาการปวดพระอุทร | ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม |
| เป็นแผล | ทรงมีพระแผล มีพระแผล | |
| เลือดไหล | พระโลหิตไหล มีพระโลหิตไหล | ใช้คำราชาศัพท์ของเลือด |
คำเรียกอาการป่วยของพระภิกษุ อาพาธ
คำเฉพาะที่ใช้กับพระภิกษุสงฆ์ ต่างจากคำของพระมหากษัตริย์อย่างชัดเจน ดูเพิ่มที่ หมวดของพระภิกษุ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ป่วย (พระภิกษุ) | อาพาธ | คนละคำกับ ประชวร |
| ป่วยของพระสงฆ์ผู้ใหญ่ | พระอาพาธ ทรงพระอาพาธ | ใช้กับพระสังฆราชและพระเถระชั้นสูง |
| อาการป่วย | อาการอาพาธ | |
| ป่วยหนัก | อาพาธหนัก | |
| ฟื้นจากอาการป่วย | หายจากอาพาธ | |
| เป็นไข้ | อาพาธเป็นไข้ |
การรักษา ยา และพระโอสถ
คำที่ใช้ในการรักษาพยาบาล รวมถึงคำเรียกยาและการกินยาของเจ้านาย
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ยา | พระโอสถ พระเภสัช | สองรูปใช้แทนกันได้ |
| กินยา | เสวยพระโอสถ | ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม |
| ฉีดยา | ทรงรับพระโอสถฉีด พระโอสถฉีด | |
| หมอ แพทย์ | แพทย์หลวง นายแพทย์ประจำพระองค์ | แพทย์ที่ดูแลเจ้านาย |
| แพทย์ที่ปรึกษา | คณะแพทย์ที่ถวายการรักษา | คณะแพทย์ในข่าวสารทางการ |
| พยาบาล | พยาบาลหลวง พยาบาลประจำพระองค์ | |
| โรงพยาบาล | โรงพยาบาลที่ถวายการรักษา | |
| ผ่าตัด | ทรงรับการผ่าตัด พระโอสถผ่าตัด | |
| เข้ารับการรักษา | เข้ารับการถวายการรักษา ทรงเข้ารับการรักษา | |
| พักรักษาตัว | ประทับพักผ่อนพระวรกาย ทรงพักผ่อนพระวรกาย |
คำเรียกการเสียชีวิตตามระดับบุคคล
คำกลุ่มนี้ออกข้อสอบบ่อยที่สุด ต้องเลือกใช้ให้ถูกตามระดับบุคคลโดยอ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา การใช้ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ร้ายแรง
| ระดับบุคคล | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| พระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี พระบรมโอรสาธิราช พระบรมราชชนนี | สวรรคต เสด็จสวรรคต | คำสูงสุด สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป |
| พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป สมเด็จพระสังฆราช | สิ้นพระชนม์ | ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ระดับรองลงมา |
| หม่อมเจ้า | ถึงชีพิตักษัย สิ้นชีพิตักษัย | ระดับเจ้านายทั่วไป |
| พระภิกษุสงฆ์ | มรณภาพ | คำเฉพาะของพระสงฆ์ |
| ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ บุคคลทั่วไปที่ได้รับเกียรติ | ถึงแก่อนิจกรรม | ใช้กับข้าราชการชั้นพระยา |
| ข้าราชการทั่วไป | ถึงแก่กรรม | คำสุภาพทั่วไป |
| สามัญชน (ในภาษาเป็นทางการ) | เสียชีวิต ถึงแก่กรรม | คำสุภาพในข่าวและเอกสาร |
| สามัญชน (พูดทั่วไป) | ตาย | ไม่ใช่คำราชาศัพท์ คำสามัญในชีวิตประจำวัน |
คำเรียกหลังเสียชีวิต พระบรมศพ พระศพ และพระอัฐิ
คำที่ใช้กล่าวถึงร่างกายและสิ่งของหลังเสียชีวิต แยกตามระดับบุคคลเช่นเดียวกับคำเรียกการเสียชีวิต
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ศพ (พระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี) | พระบรมศพ | คำสูงสุด |
| ศพ (พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป) | พระศพ | ใช้กับเจ้านายทั่วไป |
| ศพ (พระภิกษุ) | สังขาร ศพ | ใช้คำธรรมดาในบริบทพระสงฆ์ |
| ศพ (ข้าราชการ บุคคลทั่วไป) | ศพ | คำสามัญ |
| กระดูก (พระมหากษัตริย์) | พระบรมอัฐิ | ส่วนของกระดูกที่เหลือหลังพระราชทานเพลิง |
| กระดูก (พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป) | พระอัฐิ | |
| ภาชนะบรรจุพระอัฐิ | พระโกศ | สำหรับพระมหากษัตริย์และเจ้านาย |
| โกศ พระโกศ ที่ทำจากทอง | พระโกศทองคำ พระโกศกาญจน | โกศชั้นสูง |
| เผาศพ (พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์) | พระราชทานเพลิงศพ ถวายพระเพลิงพระบรมศพ | คำสูงสุด |
| เผาศพ (พระภิกษุ) | ฌาปนกิจ | คำทางการ |
| เผาศพ (สามัญชน) | ฌาปนกิจ | คำทางการที่ใช้กับทุกระดับยกเว้นเจ้านาย |
| สถานที่บรรจุพระอัฐิ | พระบรมราชสุสาน | สำหรับพระมหากษัตริย์ |
หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วย
การใช้คำราชาศัพท์หมวดอาการเจ็บป่วยต้องระวังเป็นพิเศษเพราะเป็นคำที่มีความละเอียดอ่อน ต้องเลือกใช้ตามมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา
- คำเรียกอาการป่วยมี 3 ระดับ สูงสุด ทรงพระประชวร สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง รองลงมา ประชวร สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป และ อาพาธ สำหรับพระภิกษุสงฆ์ ทั้ง 3 คำสลับกันไม่ได้
- คำเรียกการเสียชีวิตมี 4 ระดับหลัก สูงสุด สวรรคต สำหรับพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป รองลงมา สิ้นพระชนม์ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปและสมเด็จพระสังฆราช ลำดับ ถึงชีพิตักษัย สำหรับหม่อมเจ้า และ มรณภาพ สำหรับพระภิกษุสงฆ์
- คำเรียกศพแยกชัดเจน พระบรมศพ สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมราชินี พระศพ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป สังขาร ใช้ในบริบทพระภิกษุ ศพ คำสามัญสำหรับบุคคลทั่วไป
- การใช้คำผิดถือเป็นความผิดที่ร้ายแรง การใช้คำเสด็จสวรรคตกับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปที่ควรใช้ สิ้นพระชนม์ หรือใช้ มรณภาพ กับพระมหากษัตริย์ที่ควรใช้ สวรรคต ถือเป็นความผิดที่ร้ายแรงและอาจถูกตำหนิ ต้องระวังเป็นพิเศษ
สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลักของคำเหล่านี้ คำในกลุ่มนี้สื่อถึงความเคารพและความศักดิ์สิทธิ์ของสถาบัน การใช้คำให้ถูกต้องเป็นทั้งหน้าที่ทางภาษาและการแสดงความเคารพ
⚠️ คำราชาศัพท์อาการเจ็บป่วยที่ใช้ผิดบ่อย
คำที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังการสลับใช้ระหว่างคำของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระภิกษุ
| ใช้ผิด | ใช้ถูก | เหตุผล |
|---|---|---|
| พระมหากษัตริย์มรณภาพ | พระมหากษัตริย์เสด็จสวรรคต | มรณภาพ ใช้กับพระภิกษุเท่านั้น ไม่ใช่กษัตริย์ |
| พระสงฆ์สวรรคต | พระสงฆ์มรณภาพ | สวรรคต ใช้กับพระมหากษัตริย์เท่านั้น |
| พระสงฆ์ทรงพระประชวร | พระสงฆ์อาพาธ | ใช้คำของพระสงฆ์ ไม่ใช่คำของกษัตริย์ |
| พระมหากษัตริย์อาพาธ | พระมหากษัตริย์ทรงพระประชวร | อาพาธ ใช้กับพระภิกษุ ไม่ใช่กษัตริย์ |
| เจ้านายชั้นรองสวรรคต | เจ้านายชั้นรองสิ้นพระชนม์ | สวรรคต ใช้กับระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไปเท่านั้น |
| พระสงฆ์ฉันยา | พระสงฆ์ฉันพระโอสถ | ใช้คำราชาศัพท์ของยา |
| กษัตริย์ไปโรงพยาบาล | เสด็จเข้ารับการถวายการรักษา | ใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและสำนวน |
| ศพของพระมหากษัตริย์ | พระบรมศพ | ใช้คำเฉพาะ |
| ศพของเจ้านาย | พระศพ | ใช้คำเฉพาะ |
| กระดูกของพระมหากษัตริย์ | พระบรมอัฐิ | ใช้คำเฉพาะ |
| เผาศพพระมหากษัตริย์ | ถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระราชทานเพลิงพระบรมศพ | ใช้คำพิเศษ มีคำเฉพาะ |
เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม
เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด
ดูเพิ่มเติม คำราชาศัพท์ - คำราชาศัพท์ หมวดอาหาร