แผนภาพคำราชาศัพท์ของพระภิกษุ แสดงพระสงฆ์พร้อมไอคอนบาตร ไตรจีวร กุฏิ กลด อนุโมทนา พระธรรม อาสนะ และบิณฑบาต
คำราชาศัพท์ของพระภิกษุ รวมคำเฉพาะ ฉัน จำวัด อาพาธ บิณฑบาต

คำราชาศัพท์ของพระภิกษุ คือ คำสุภาพและคำเฉพาะที่ใช้กับพระภิกษุสงฆ์ ครอบคลุมตั้งแต่กริยาประจำวัน เช่น ฉัน จำวัด อาพาธ มรณภาพ เครื่องนุ่งห่ม เช่น จีวร สบง สังฆาฏิ ของใช้ เช่น บาตร กลด ย่าม ที่อยู่ เช่น กุฏิ อุโบสถ ไปจนถึงสมณศักดิ์ตั้งแต่สามเณรถึงสมเด็จพระสังฆราช อ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554

คำราชาศัพท์ของพระภิกษุ คืออะไร

คำราชาศัพท์ของพระภิกษุ คือ กลุ่มคำเฉพาะที่ใช้พูดถึงหรือสนทนากับพระภิกษุสงฆ์ในพระพุทธศาสนา จุดเด่นคือคำกลุ่มนี้แตกต่างจากคำราชาศัพท์ของพระมหากษัตริย์อย่างชัดเจน เช่น กิน พระสงฆ์ใช้ ฉัน ส่วนพระมหากษัตริย์ใช้ เสวย นอน พระสงฆ์ใช้ จำวัด ส่วนพระมหากษัตริย์ใช้ บรรทม ตาย พระสงฆ์ใช้ มรณภาพ ส่วนพระมหากษัตริย์ใช้ สวรรคต

คำเหล่านี้ส่วนใหญ่มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต ผ่านพระวินัยปิฎกและคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา ปัจจุบันคำที่ใช้ทั่วไปได้รับการรับรองและกำหนดเป็นมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 โดยสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

🙏 กริยาของพระภิกษุ

กริยาเฉพาะที่ใช้กับพระภิกษุสงฆ์ ระวังการสลับใช้กับคำราชาศัพท์ของพระมหากษัตริย์ที่ใช้คนละคำ

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
กิน ดื่ม ฉัน ฉันภัตตาหาร คนละคำกับ เสวย ของพระมหากษัตริย์
ดื่มน้ำ ฉันน้ำปานะ ปานะ คือ น้ำดื่ม
นอน จำวัด คนละคำกับ บรรทม
ป่วย อาพาธ คนละคำกับ ทรงพระประชวร
ตาย มรณภาพ คนละคำกับ สวรรคต สิ้นพระชนม์
อาบน้ำ สรง ใช้ร่วมกับเจ้านายชั้นสูงได้
โกนผม ปลงผม เป็นพิธีกรรมก่อนบวช
เชิญพระสงฆ์ นิมนต์ ใช้แทน เชิญ
มอบของให้พระ ถวาย มอบโดยทั่วไป
มอบของให้พระด้วยมือ ประเคน มอบโดยมีพิธีการ มือสัมผัสมือ
รับอาหารยามเช้า บิณฑบาต ออกบิณฑบาต กิจวัตรประจำวัน
บวชเป็นพระ (ผู้ชายอายุ 20 ปีขึ้น) อุปสมบท พิธีบวชเป็นพระภิกษุ
บวชเป็นเณร (เด็กชาย 7-20) บรรพชา พิธีบวชเป็นสามเณร
ออกจากการเป็นพระ ลาสิกขา ลาสึก สิกขา หมายถึง การศึกษาพระธรรมวินัย
ให้พร อนุโมทนา อนุโมทนา ใช้ตอบรับการถวายของ
สวดมนต์ สาธยายมนต์ ใช้ในบริบทพิธีการ
เทศน์สอน แสดงพระธรรมเทศนา

เครื่องนุ่งห่ม จีวร สบง สังฆาฏิ

เครื่องนุ่งห่มของพระภิกษุประกอบด้วย 3 ผืนหลักที่เรียกรวมว่า ไตรจีวร พบในข้อสอบเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ผ้านุ่ง สบง นุ่งท่อนล่าง
ผ้าห่ม จีวร ห่มท่อนบน
ผ้าพาดบ่า สังฆาฏิ ใช้พาดบ่าทับจีวร
ผ้าสามผืนรวมกัน ไตรจีวร สบง จีวร สังฆาฏิ รวมกัน
สายรัดเอว รัดประคด ใช้รัดสบง
ผ้ารัดอก ผ้ารัดอก
ผ้ากราบ ผ้ากราบ ผ้ารองพื้นเวลากราบ

ของใช้ประจำตัวพระภิกษุ

เครื่องบริขาร 8 อย่างของพระภิกษุ และของใช้ที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ภาชนะรับบิณฑบาต บาตร หนึ่งในเครื่องบริขาร 8 อย่าง
ฝาบาตร ฝาบาตร
กระเป๋าคาดเอว ย่าม ใส่ของเล็กน้อย
ร่มขนาดใหญ่สำหรับธุดงค์ กลด ใช้กางพักธุดงค์
ที่กรองน้ำ ธมกรก เครื่องบริขาร 8 อย่าง
มีดโกนผม มีดโกน ใช้โกนผมและหนวด
เข็มและด้าย เข็มและด้าย ใช้ซ่อมจีวร
ที่นั่งของพระ อาสนะ ที่นั่งทั่วไปและที่นั่งในพิธี
ผ้ารองนั่ง นิสีทนสันถัต คำเก่าใช้ในพระวินัย

ที่อยู่และสถานที่ในวัด

สถานที่สำคัญในวัดที่พระภิกษุใช้ในการพักอาศัยและประกอบกิจกรรมทางศาสนา

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ที่พักของพระภิกษุ กุฏิ แต่ละรูปอาศัยในกุฏิของตนเอง
โบสถ์ในวัด อุโบสถ พระอุโบสถ สถานที่ทำสังฆกรรม
วิหารในวัด วิหาร พระวิหาร สถานที่ประดิษฐานพระพุทธรูป
หอเก็บคัมภีร์ หอไตร หอพระไตรปิฎก เก็บพระไตรปิฎก
เจดีย์ในวัด พระเจดีย์ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ
ศาลาประชุม ศาลาการเปรียญ ใช้ฟังธรรมเทศนา
โรงครัวของวัด โรงครัว ห้องครัว
ลานวัด ลานวัด พื้นที่โล่งในวัด
อาราม พระอาราม คำเรียกรวมของวัดทั้งหมด

กิจกรรมและพิธีกรรม

กิจวัตรประจำวันและพิธีกรรมสำคัญของพระภิกษุที่นิยมใช้ในข่าวสารและตำราเรียน

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
บวชเป็นพระ อุปสมบท พิธีบวชสำหรับชายอายุ 20 ปีขึ้น
บวชเป็นเณร บรรพชา พิธีบวชสำหรับเด็กชาย 7-20 ปี
การรับอาหารยามเช้า บิณฑบาต กิจวัตรประจำวัน
มื้อเช้า ฉันเช้า
มื้อเพล (ก่อนเที่ยง) ฉันเพล มื้อสุดท้ายของวัน
สวดมนต์ตอนเช้า ทำวัตรเช้า สวดประจำวันในวัด
สวดมนต์ตอนเย็น ทำวัตรเย็น
การรับศีล สมาทานศีล พิธีรับศีล 5 ศีล 8
การเทศน์สอน แสดงพระธรรมเทศนา
เข้าพรรษา เข้าพรรษา 3 เดือนช่วงฝน
ออกพรรษา ออกพรรษา วันออกพรรษา
กิจการประชุมสงฆ์ สังฆกรรม กิจของหมู่สงฆ์

สมณศักดิ์และคำเรียก

ลำดับชั้นและคำเรียกพระภิกษุตั้งแต่สามเณรถึงสมเด็จพระสังฆราช

ลำดับ คำเรียก คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
เด็กชายบวช สามเณร อายุ 7-20 ปี
ผู้ชายบวชเป็นพระ พระภิกษุ ภิกษุ อายุ 20 ปีขึ้น
สมณศักดิ์ขั้นต้น พระครู ตำแหน่งเริ่มต้น
พระชั้นราชาคณะ พระราชาคณะ ขั้นกลาง
ตำแหน่งเจ้าคุณ เจ้าคุณ คำเรียกของพระราชาคณะ
พระชั้นเทพ พระเทพ ขั้นสูงขึ้น
พระชั้นธรรม พระธรรม สูงกว่าพระเทพ
พระชั้นพรหม พระพรหม สูงกว่าพระธรรม
สมเด็จพระราชาคณะ สมเด็จ ขั้นสูงรองสุด
ประมุขสงฆ์ไทย สมเด็จพระสังฆราช ตำแหน่งสูงสุด
พระอาวุโส หลวงพ่อ คำเรียกไม่เป็นทางการ
พระอาวุโสมาก หลวงปู่ คำเรียกไม่เป็นทางการ
พระบวชเมื่ออายุมาก หลวงตา คำเรียกไม่เป็นทางการ
พระที่เป็นครู พระอาจารย์ คำเรียกใช้กับครูบาอาจารย์
คำขึ้นต้นจดหมายถึงพระเดชพระคุณ พระเดชพระคุณ ใช้กับเจ้าคณะระดับสูง
คำขึ้นต้นจดหมายถึงพระทั่วไป พระคุณเจ้า

หลักการใช้คำราชาศัพท์ของพระภิกษุ

การใช้คำราชาศัพท์กับพระภิกษุต้องระวัง 4 ประเด็นหลักตามมาตรฐานในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 และพระวินัยปิฎก

  1. แยกคำกริยาให้ถูกระหว่างพระภิกษุกับพระมหากษัตริย์ เช่น พระภิกษุใช้ ฉัน พระมหากษัตริย์ใช้ เสวย พระภิกษุใช้ จำวัด พระมหากษัตริย์ใช้ บรรทม พระภิกษุใช้ มรณภาพ พระมหากษัตริย์ใช้ สวรรคต
  2. แยกการใช้ ถวาย กับ ประเคน ถวาย ใช้กับการมอบของให้พระโดยทั่วไป ไม่จำเป็นต้องสัมผัสมือ ส่วน ประเคน ใช้กับการมอบของให้พระโดยมีพิธีการสัมผัสมือต่อมือ มักใช้กับอาหารและของจำเป็น
  3. ใช้คำเรียกให้เหมาะกับบริบท ในบริบททางการใช้สมณศักดิ์ เช่น พระครู พระราชาคณะ สมเด็จพระสังฆราช ในบริบทไม่เป็นทางการใช้คำเรียกอย่างเคารพ เช่น หลวงพ่อ หลวงปู่ พระอาจารย์
  4. เลือกคำให้เหมาะกับเพศและอายุ ผู้ชายอายุ 20 ปีขึ้นบวชเป็น พระภิกษุ ใช้พิธี อุปสมบท ส่วนเด็กชาย 7-20 ปีบวชเป็น สามเณร ใช้พิธี บรรพชา ผู้หญิงที่บวชเรียกว่า ภิกษุณี ใช้คำต่างจากผู้ชาย

สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลักของคำเหล่านี้ ในขณะที่พระไตรปิฎกและพระวินัยเป็นแหล่งกำเนิดทางศาสนาที่ทำให้คำเหล่านี้มีความหมายเฉพาะ

⚠️ คำราชาศัพท์ของพระภิกษุที่ใช้ผิดบ่อย

คำที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังการสลับใช้กับคำของพระมหากษัตริย์

ใช้ผิด ใช้ถูก เหตุผล
พระสงฆ์เสวยอาหาร พระสงฆ์ฉันภัตตาหาร เสวย ใช้กับพระมหากษัตริย์ พระสงฆ์ใช้ ฉัน
พระสงฆ์บรรทม พระสงฆ์จำวัด บรรทม ใช้กับพระมหากษัตริย์ พระสงฆ์ใช้ จำวัด
พระสงฆ์สวรรคต พระสงฆ์มรณภาพ สวรรคต ใช้กับพระมหากษัตริย์ พระสงฆ์ใช้ มรณภาพ
พระสงฆ์ทรงพระประชวร พระสงฆ์อาพาธ ใช้คนละคำ
ประเคนของให้พระโดยวางบนโต๊ะ ถวายของให้พระโดยวางบนโต๊ะ ประเคน ต้องมีการสัมผัสมือ ไม่ใช่วางบนโต๊ะ
เด็กชายอายุ 10 ปีอุปสมบท เด็กชายอายุ 10 ปีบรรพชา อุปสมบท ใช้กับชายอายุ 20 ปีขึ้น เด็กบวชเป็นเณรใช้ บรรพชา
นิมนต์ฆราวาส เชิญฆราวาส นิมนต์ ใช้กับพระสงฆ์เท่านั้น
ถวายอาหารให้พระแม่ชี ถวายอาหารให้แม่ชี ใช้คำธรรมดาเมื่อกล่าวกับแม่ชีในบริบททั่วไป

เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม

เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: คำราชาศัพท์ของพระภิกษุมีอะไรบ้าง
ตอบ: คำราชาศัพท์ของพระภิกษุครอบคลุม 6 กลุ่มหลัก กริยา เช่น ฉัน จำวัด อาพาธ มรณภาพ บิณฑบาต อุปสมบท เครื่องนุ่งห่ม เช่น จีวร สบง สังฆาฏิ ไตรจีวร ของใช้ เช่น บาตร กลด ย่าม อาสนะ ที่อยู่ เช่น กุฏิ อุโบสถ วิหาร พิธีกรรม เช่น ทำวัตรเช้า เข้าพรรษา สังฆกรรม และสมณศักดิ์ ตั้งแต่สามเณรถึงสมเด็จพระสังฆราช
ถาม: ฉัน กับ เสวย ต่างกันอย่างไร
ตอบ: ฉัน ใช้กับพระภิกษุสงฆ์ หมายถึง กิน ดื่ม ส่วน เสวย ใช้กับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ หมายถึง กิน ดื่ม เช่นเดียวกัน ทั้งสองคำใช้คนละกลุ่มบุคคล สลับกันไม่ได้ การใช้ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ออกข้อสอบบ่อย
ถาม: อุปสมบท กับ บรรพชา ต่างกันอย่างไร
ตอบ: อุปสมบท หมายถึง พิธีบวชเป็นพระภิกษุ ใช้กับชายอายุ 20 ปีขึ้นไป ส่วน บรรพชา หมายถึง พิธีบวชเป็นสามเณร ใช้กับเด็กชายอายุ 7-20 ปี ทั้งสองคำเป็นพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนาที่แตกต่างกันตามอายุของผู้บวช
ถาม: ถวาย กับ ประเคน ต่างกันอย่างไร
ตอบ: ถวาย คือ การมอบของให้พระสงฆ์โดยทั่วไป ไม่จำเป็นต้องสัมผัสมือ ส่วน ประเคน คือ การมอบของให้พระโดยมีพิธีการ ผู้ถวายต้องสัมผัสมือกับพระโดยตรง มักใช้กับอาหารและสิ่งของจำเป็น การประเคนเป็นกิจกรรมทางศาสนาที่มีรูปแบบเฉพาะตามพระวินัย
ถาม: ไตรจีวร ประกอบด้วยอะไรบ้าง
ตอบ: ไตรจีวร หมายถึง ผ้าสามผืนของพระภิกษุ ประกอบด้วย สบง ผ้านุ่งท่อนล่าง จีวร ผ้าห่มท่อนบน และ สังฆาฏิ ผ้าพาดบ่าทับจีวร ผ้าสามผืนนี้เป็นเครื่องนุ่งห่มหลักของพระภิกษุตามพระวินัยปิฎก
ถาม: สมเด็จพระสังฆราช มีตำแหน่งอะไรในคณะสงฆ์ไทย
ตอบ: สมเด็จพระสังฆราช เป็นประมุขของคณะสงฆ์ไทย ตำแหน่งสูงสุดในสมณศักดิ์ของพระภิกษุไทย ทรงเป็นผู้นำในการปกครองและบริหารกิจการพระพุทธศาสนาในประเทศไทย
ถาม: คำราชาศัพท์ของพระภิกษุออกข้อสอบบ่อยไหม
ตอบ: ออกข้อสอบบ่อยในวิชาภาษาไทย ม.6 O-NET และ TCAS โดยเฉพาะการเลือกใช้ระหว่าง ฉัน กับ เสวย จำวัด กับ บรรทม มรณภาพ กับ สวรรคต ถวาย กับ ประเคน และความหมายของไตรจีวร อุปสมบท บรรพชา
ชอบเนื้อหาชุดนี้ กดให้คะแนน 5 ดาวกับเราได้เลยจ้า
จำนวนผู้ให้คะแนน: 1   คะแนนเฉลี่ย: 5.0