คำไวพจน์หมวด สี-แสง-มืด ครบทุกคำ พร้อมความหมาย

คำไวพจน์หมวด สี-แสง-มืด คือ กลุ่มคำในภาษาไทย ที่มีความหมายเหมือนหรือคล้ายกับ สีหลัก แสงสว่าง และความมืด ได้แก่ สีขาว · สีดำ · สีแดง · แสง · ความสว่าง · มืด · ความมืด กว่า 40 คำ ส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต ใช้ในกลอน นิราศ และวรรณคดีคลาสสิก เช่น ปัณฑูร · นิลกาฬ · โลหิต · รัศมี · ภาณุ · ทมิฬ

สี-แสง-มืด ในคำไวพจน์ — ภาพรวม

หมวด สี-แสง-มืด ครอบคลุมคำพ้องของ คุณสมบัติทางสายตา ใน 3 มิติ — สีหลัก (ขาว-ดำ-แดง) แสงสว่าง (สว่าง-รุ่งโรจน์) และ ความมืด (มืด-ราตรี) คำในหมวดนี้ส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต และมีคำเฉพาะที่ใช้ในวรรณคดีเท่านั้น เช่น ปัณฑูร · เศวตร (ขาว) นิลกาฬ · อสิต (ดำ) โลหิต · รุธิระ (แดง)

คำไวพจน์ของสี (3 สีหลัก)

สีขาว · สีดำ · สีแดง เป็น 3 สีหลักที่วรรณคดีไทย ใช้บรรยายมากที่สุด คำพ้องของแต่ละสีมีรากจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต เป็นหลัก และบางคำมาจาก เพชรพลอย (นิล = พลอยดำ) หรือ ปะการัง (ประวาลวรรณ = สีปะการัง)

คำไวพจน์ของแสงและความสว่าง

แสง และ ความสว่าง เป็นคำที่กวีไทย ใช้บ่อยที่สุดในกลอนพรรณนาธรรมชาติและความงาม คำพ้องส่วนใหญ่ มาจาก ภาษาสันสกฤต ซึ่งมีรากที่หมายถึงการเปล่ง ประกายหรือการแผ่รัศมี

คำไวพจน์ของมืดและความมืด

มืด และ ความมืด เป็นคู่ตรงข้ามของ แสง วรรณคดีไทยใช้คำพ้องของความมืดบ่อยในกลอน พร่ำพ้อหรือนิราศบรรยายราตรี — คำส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต

คำไวพจน์สี-แสง-มืดในวรรณคดีไทย

1. พระอภัยมณี (สุนทรภู่): "เศวตรฉัตรสามชั้นกั้นเหนือเศียร โลหิตธงพราวระยับวับวาบเวียน"
   — ใช้ เศวตร (ขาว) + โลหิต (แดง) บรรยายธงและฉัตร
2. นิราศนรินทร์ (นรินทรธิเบศร์): "ราตรีหม่นทมิฬสิ้นแสง อนธการคลุมแคว้นห้วงดิน"
   — ใช้ ราตรี + อนธการ บรรยายราตรีมืดมิด
3. อิเหนา (พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 2): "รัศมีพระอุทัยทอแสง ภาณุเพ็ญทุกสรรพสิ่ง"
   — ใช้ รัศมี + ภาณุ บรรยายแสงพระอาทิตย์
4. ลิลิตพระลอ: "นิลกาฬผมประดับอลังการ หน้าธวัลเพียงดวงเดือนเพ็ญ"
   — ใช้ นิลกาฬ (ดำ) + ธวัล (ขาว) บรรยายผมและใบหน้านางเอก
5. กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน (รัชกาลที่ 2): "หงดอกทับทิมแดงระยับ ปัณฑูรเมล็ดข้าวเปลือกกระจ่าง"
   — ใช้ หง (แดงอ่อน) + ปัณฑูร (ขาว) บรรยายอาหาร

วิธีใช้คำไวพจน์สี-แสง-มืดในกลอน

คำในหมวดนี้สื่อ ภาพและบรรยากาศ ที่เข้มข้นมาก เลือกคำให้ตรงกับ ระดับความเข้มของสี + อารมณ์ของบท

1. ใช้ตามจำนวนพยางค์ — "แดง" (1) → "หง" (1) → "โลหิต" (2) → "ประวาลวรรณ" (4); "มืด" (1) → "ทมิฬ" (2) → "อนธการ" (3)
2. ใช้ตามที่มาภาษา — กลอนสันสกฤต = ปัณฑูร · นิลกาฬ · โลหิต · รัศมี · อนธการ; ไทยทั่วไป = ขาว · ดำ · แดง · แสง · มืด; บาลี-วรรณคดี = นิล · กาฬ · โชติ · รัตติกาล
3. ใช้ตามอารมณ์ — กลอนรัก = หง · ธวัล · รัศมี · ภาณุ (ทางบวก); นิราศ-เศร้า = หม่น · ทมิฬ · อนธการ · ราตรี (ทางลบ)
4. ใช้เปรียบกับอวัยวะ-วัตถุ — ผมดำเปรียบ นิลกาฬ; ใบหน้าขาวเปรียบ ธวัล/ดวงเดือน; ริมฝีปากแดงเปรียบ หง/ดอกทับทิม
5. คำราชาศัพท์ — แสงพระมหากษัตริย์ → พระรัศมี; ฉัตรขาว → เศวตรฉัตร; ไม่ใช้สีดำในราชาศัพท์เพราะถือเป็นอัปมงคล

หมวด สี-แสง-มืด แตกต่างจากหมวดอื่นอย่างไร?

หมวดนี้แตกต่างจาก ท้องฟ้า-เทห์ฟากฟ้า (ที่เน้นวัตถุท้องฟ้า) และ ความสวย-ความงาม-กลิ่น (ที่เน้นความรู้สึกความงาม) — หมวดนี้เน้น คุณสมบัติทางสายตา เป็นหลัก

หมวดที่เกี่ยวข้อง: ☁️ ท้องฟ้า-เทห์ฟากฟ้า · ✨ ความสวย-ความงาม-กลิ่น · 🌦️ สภาพอากาศ-ฤดูกาล

กลับสู่ภาพรวม: 🏠 Hub คำไวพจน์ · 📑 รายชื่อ ก-ฮ ครบทุกคำ