แผนภาพคำราชาศัพท์หมวดร่างกาย แสดงตำแหน่งอวัยวะตั้งแต่พระเศียร พระเนตร พระโอษฐ์ พระศอ พระหัตถ์ พระกร พระเพลา ถึงพระบาท พร้อมคำเรียก
คำราชาศัพท์ หมวดร่างกาย รวมคำเรียกอวัยวะพระเศียรถึงพระบาท

คำราชาศัพท์หมวดร่างกาย คือ คำสุภาพที่ใช้เรียกอวัยวะของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และเจ้านาย ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 หน้านี้รวบรวมตั้งแต่พระเศียรจนถึงพระบาท พร้อมคำสามัญและความหมายเพื่อใช้อ้างอิงและเตรียมสอบ

คำราชาศัพท์หมวดร่างกาย คืออะไร

คำราชาศัพท์หมวดร่างกาย คือ กลุ่มคำที่ใช้เรียกอวัยวะ ผิวพรรณ และของเหลวในร่างกายของบุคคลระดับสูงในสังคมไทย แทนคำสามัญที่ใช้กับคนทั่วไป จุดเด่นของคำกลุ่มนี้คือมีคำนำหน้าว่า พระ ซึ่งบ่งบอกถึงระดับและความเคารพ บางคำเปลี่ยนทั้งคำเลย เช่น หัวของพระมหากษัตริย์ใช้ว่า พระเจ้า ส่วนหัวของพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปใช้ว่า พระเศียร

การเลือกใช้คำให้ถูกต้องขึ้นกับระดับของบุคคล โดยอ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ซึ่งสำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนดมาตรฐาน

👤 ส่วนศีรษะ ผม และใบหน้า

คำราชาศัพท์ที่ใช้เรียกศีรษะและส่วนใบหน้ามีความหลากหลายและมักออกข้อสอบ ที่ต้องสังเกตคือ พระเจ้า ใช้กับพระมหากษัตริย์เท่านั้น ส่วนพระเศียร ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
หัว ศีรษะ พระเจ้า สำหรับพระมหากษัตริย์
หัว ศีรษะ พระเศียร สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป
กะโหลก กระโหลกศีรษะ พระสิรัฐิ พระสีสกฏาหะ คำเก่า ใช้ในบทร้อยกรอง
เส้นผมของพระมหากษัตริย์ เส้นพระเจ้า คำเฉพาะ พระเจ้า
ผม เส้นผม พระเกศา พระเกศ พระศก สามรูปใช้แทนกันได้
ไรผม ไรพระเกศ ไรพระเกศา ไรพระศก ตามคำผมที่เลือกใช้
ขน พระโลมา ขนทั่วร่างกาย
หนวด พระมัสสุ มาจากภาษาบาลี
คิ้ว พระขนง พระโขนง สองรูปใช้แทนกันได้
ตา ดวงตา พระเนตร พระจักษุ สองรูปใช้แทนกันได้
ขนตา พระโลมาที่พระเนตร ใช้แบบประสมคำ
จมูก พระนาสิก พระนาสา สองรูปใช้แทนกันได้
รูจมูก พระนาสาทวาร ทวาร แปลว่า ช่องทาง
แก้ม พระปราง
ปาก พระโอษฐ์
ริมฝีปาก พระโอษฐ์ ใช้คำเดียวกัน
ลิ้น พระชิวหา
ฟัน พระทนต์
เขี้ยว พระทาฐะ พระเขี้ยวแก้ว สองรูปใช้ในบริบทต่างกัน
หู พระกรรณ
ใบหู ใบพระกรรณ
คาง พระหนุ
ผิวพรรณ พระฉวี ฉวีวรรณ หมายรวมถึงผิวกายโดยทั่วไป

คอ อก ไหล่ และหลัง

คำในกลุ่มนี้ครอบคลุมตั้งแต่ลำคอลงมาถึงเอว เป็นกลุ่มที่มีคำพ้องรูปและพ้องเสียงน้อย จดจำได้ไม่ยาก

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
คอ ลำคอ พระศอ
ไหล่ พระอังสา
อก ทรวงอก พระอุระ พระทรวง สองรูปใช้แทนกันได้
เต้านม พระถัน พระเสน์
หัวใจ พระหทัย พระหฤทัย นิยมใช้ในการเขียนทางการ
หลัง พระปฤษฎางค์ มาจากภาษาสันสกฤต
กระดูกสันหลัง พระปฤษฎางค์ ใช้คำเดียวกัน
เอว พระโสณี

✋ แขน มือ และนิ้ว

กลุ่มคำเกี่ยวกับแขนและมือมีคำเฉพาะหลายคำที่นิยมออกข้อสอบ โดยเฉพาะคำว่า พระหัตถ์ และ พระอังคุฐ

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
แขน พระกร พระพาหุ สองรูปใช้แทนกันได้
ข้อศอก พระกัประ
ข้อมือ ข้อพระหัตถ์ ใช้แบบประสมคำ
มือ พระหัตถ์ ครอบคลุมทั้งมือและฝ่ามือ
ฝ่ามือ ฝ่าพระหัตถ์
นิ้วมือ พระองคุลี
นิ้วโป้ง นิ้วหัวแม่มือ พระอังคุฐ ออกข้อสอบบ่อย
นิ้วชี้ พระดัชนี
เล็บ พระนขา

🦵 ขา เข่า และเท้า

กลุ่มคำที่ออกข้อสอบบ่อย โดยเฉพาะคำว่า พระบาท ที่ใช้ในวลี ฝ่าพระบาท ซึ่งเป็นคำขึ้นต้นพูดกับเจ้านายชั้นสูง

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ตัก หรือ ขา พระเพลา ใช้กับขาเมื่อนั่ง
ขา ทั้งขา พระเพลา พระอุรุ สองรูปใช้ในบริบทต่างกัน
ต้นขา พระอุรุ
หัวเข่า พระชานุ
แข้ง พระชงฆ์
น่อง พระปิณฑิกา คำหายากใช้ในบทร้อยกรอง
เท้า พระบาท ใช้กับพระมหากษัตริย์และเจ้านาย
ฝ่าเท้า ฝ่าพระบาท คำขึ้นต้นพูดกับเจ้านายชั้นสูง
ส้นเท้า ข้อพระบาท
นิ้วเท้า พระองคุลีพระบาท

ท้อง สะดือ และอวัยวะภายใน

คำในกลุ่มอวัยวะภายในส่วนใหญ่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต พบในตำราเก่าและเอกสารทางการ

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
ท้อง พระอุทร
สะดือ พระนาภี
ตับ พระยกนะ คำหายาก
ปอด พระปัปผาสะ คำหายาก
ไต พระวักกะ คำหายาก
กระเพาะอาหาร พระอันต์ คำหายาก
กระดูก พระอัฐิ นิยมใช้ในข่าวสารทางการ

ของเหลวและของในร่างกาย

คำเรียกของเหลวในร่างกายมักออกข้อสอบ โดยเฉพาะคำว่า พระเสโท พระอัสสุ และ พระบังคน

คำสามัญ คำราชาศัพท์ หมายเหตุ
เลือด พระโลหิต
เหงื่อ พระเสโท ออกข้อสอบบ่อย
น้ำตา พระอัสสุ พระอัสสุชล สองรูปใช้แทนกันได้
น้ำลาย พระเขฬะ
น้ำมูก พระสิงฆาณิกา คำหายาก
ปัสสาวะ พระบังคนเบา ใช้คำเลี่ยง
อุจจาระ พระบังคนหนัก ใช้คำเลี่ยง
เสมหะ พระเสมหะ

หลักการใช้คำราชาศัพท์หมวดร่างกาย

การใช้คำราชาศัพท์หมวดร่างกายต้องคำนึงถึงระดับของบุคคลตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ดังนี้

  1. ใช้คำที่มีความเฉพาะเจาะจงสำหรับพระมหากษัตริย์ เช่น พระเจ้า สำหรับศีรษะ และ เส้นพระเจ้า สำหรับเส้นผมของพระเจ้าแผ่นดิน
  2. ใช้คำที่มีคำนำหน้าว่า พระ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์และเจ้านายทั่วไป เช่น พระเศียร พระเนตร พระหัตถ์ พระบาท
  3. หลีกเลี่ยงการใช้คำหายาก เช่น พระยกนะ พระปัปผาสะ พระวักกะ ในการพูดและการเขียนทั่วไป ใช้เฉพาะในบทร้อยกรอง หรือเอกสารทางการเฉพาะกรณี
  4. คำที่มีรูปคู่ เช่น พระเกศา พระเกศ พระศก สามารถเลือกใช้ตามจังหวะของประโยค โดยทั่วไปนิยม พระเกศา เพราะออกเสียงเต็มและสุภาพ

อ้างอิงเพิ่มเติม สำนักงานราชบัณฑิตยสภาได้รวบรวมและกำหนดมาตรฐานคำราชาศัพท์ในเอกสารและพจนานุกรมที่จัดทำขึ้น โดยมีพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 เป็นแหล่งอ้างอิงหลัก

⚠️ คำราชาศัพท์ร่างกายที่ใช้ผิดบ่อย

คำที่นักเรียนมัธยมและผู้สอบ O-NET TCAS ใช้ผิดบ่อย รวบรวมเปรียบเทียบให้เห็นชัดเจน

ใช้ผิด ใช้ถูก เหตุผล
พระเศียรของพระมหากษัตริย์ พระเจ้า พระเศียร ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป ส่วนพระเจ้า เฉพาะพระมหากษัตริย์
ผมของพระเจ้าแผ่นดิน เส้นพระเจ้า มีคำเฉพาะ ไม่ใช่ พระเกศา
ปากของเจ้านาย พระโอษฐ์ พระโอษฐ์ ครอบคลุมทั้งปากและริมฝีปาก
เหงื่อของพระมหากษัตริย์ พระเสโท ใช้คำเฉพาะ ไม่ใช่ เหงื่อพระ
ฉี่ของเจ้านาย พระบังคนเบา ใช้คำเลี่ยงสุภาพ
นิ้วโป้งของกษัตริย์ พระอังคุฐ ออกข้อสอบบ่อย ระวังสะกดผิดเป็น พระอังคุต

เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม

เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: คำราชาศัพท์หมวดร่างกายมีอะไรบ้าง
ตอบ: คำราชาศัพท์หมวดร่างกายครอบคลุมตั้งแต่ส่วนศีรษะ เช่น พระเจ้า พระเศียร พระเกศา ส่วนใบหน้า เช่น พระเนตร พระโอษฐ์ พระทนต์ ส่วนแขนและมือ เช่น พระกร พระหัตถ์ พระอังคุฐ ส่วนขาและเท้า เช่น พระเพลา พระชงฆ์ พระบาท ไปจนถึงอวัยวะภายในและของเหลวในร่างกาย เช่น พระโลหิต พระเสโท พระอัสสุ
ถาม: พระเจ้า กับ พระเศียร ต่างกันอย่างไร
ตอบ: พระเจ้า ใช้เรียกศีรษะของพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ ส่วน พระเศียร ใช้เรียกศีรษะของพระบรมวงศานุวงศ์และเจ้านายทั่วไป การเลือกใช้คำต้องสอดคล้องกับระดับของบุคคลที่กล่าวถึง
ถาม: นิ้วโป้งของกษัตริย์เรียกว่าอะไร
ตอบ: นิ้วโป้งหรือนิ้วหัวแม่มือในคำราชาศัพท์เรียกว่า พระอังคุฐ ระวังการสะกดผิดเป็น พระอังคุต ซึ่งเป็นคำผิด ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 สะกด พระอังคุฐ ลงท้ายด้วย ฐ ฐาน
ถาม: ปัสสาวะของเจ้านายใช้คำราชาศัพท์ว่าอะไร
ตอบ: ใช้คำเลี่ยงว่า พระบังคนเบา สำหรับปัสสาวะ และ พระบังคนหนัก สำหรับอุจจาระ คำว่า พระบังคน เป็นคำเลี่ยงสุภาพในภาษาไทย ใช้เพื่อหลีกเลี่ยงการพูดถึงสิ่งที่ไม่สุภาพโดยตรง
ถาม: เส้นผมของพระมหากษัตริย์เรียกว่าอะไร
ตอบ: เส้นผมของพระมหากษัตริย์เรียกว่า เส้นพระเจ้า ส่วนผมของพระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปเรียกว่า พระเกศา พระเกศ หรือ พระศก ซึ่งสามารถเลือกใช้แทนกันได้
ถาม: คำราชาศัพท์หมวดร่างกายอ้างอิงจากแหล่งใด
ตอบ: อ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ซึ่งจัดทำโดยสำนักงานราชบัณฑิตยสภา หน่วยงานที่กำหนดมาตรฐานภาษาไทย รวมถึงตำราเรียนภาษาไทยระดับมัธยมที่ใช้ในหลักสูตรกระทรวงศึกษาธิการ
ถาม: คำราชาศัพท์หมวดร่างกายออกข้อสอบบ่อยไหม
ตอบ: ออกข้อสอบบ่อยมาก โดยเฉพาะข้อสอบ ม.6 O-NET และ TCAS ภาษาไทย คำที่นิยมออกได้แก่ พระเจ้า พระเศียร พระเนตร พระอังคุฐ พระบาท พระเสโท พระอัสสุ และคำที่มีรูปคู่ เช่น พระเกศา พระเกศ พระศก
ชอบเนื้อหาชุดนี้ กดให้คะแนน 5 ดาวกับเราได้เลยจ้า