ภาพหลักหมวดคำไวพจน์ อารมณ์-ความรู้สึก ฉากสองอารมณ์บวกและลบในรูปแบบ flat-design
คำไวพจน์หมวด อารมณ์-ความรู้สึก ครบทุกคำ พร้อมความหมาย

คำไวพจน์หมวด อารมณ์-ความรู้สึก คือ กลุ่มคำในภาษาไทย ที่มีความหมายเหมือนหรือคล้ายกับ ภาวะจิตใจและอารมณ์มนุษย์ ทั้งทางบวก (รัก · ดีใจ · สุข) และทางลบ (โกรธ · เศร้า · กลัว) กว่า 41 คำ ส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต ใช้ในกลอนรัก กลอนเศร้า นิราศ และวรรณคดีคลาสสิก เช่น เสน่หา · พิโรธ · โศก · ปีติ · หฤษฎ์

อารมณ์-ความรู้สึก ในคำไวพจน์ — ภาพรวม

หมวด อารมณ์-ความรู้สึก ครอบคลุมคำที่บรรยายภาวะจิตใจ ของมนุษย์ทุกระดับ — ตั้งแต่ อารมณ์ทางบวก เช่น ความรัก-ความสุข-ความดีใจ จนถึง อารมณ์ทางลบ เช่น ความโกรธ-ความเศร้า-ความกลัว คำในหมวดนี้มีรากจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต เป็นหลัก เช่น เสน่หา · พิโรธ · โศก · ปีติ ใช้บ่อยที่สุดในกลอนรัก-นิราศ และการพรรณนาตัวละคร

แผนผังคำไวพจน์หมวดอารมณ์และความรู้สึก แสดงคำพ้องของ รัก ดีใจ สุข โกรธ เศร้า และกลัว แยกตามขั้วบวก-ลบ และที่มาภาษาบาลี-สันสกฤต
แผนผังคำไวพจน์หมวด อารมณ์-ความรู้สึก 6 คำหลัก 41+ คำพ้องความหมาย

คำไวพจน์ของอารมณ์ทางบวก (รัก-ดีใจ-สุข)

อารมณ์ทางบวกเป็นหัวข้อที่กวีไทยรักที่สุดในการประพันธ์ — โดยเฉพาะ ความรัก ที่มีคำพ้องมากที่สุดในหมวดนี้ คำเหล่านี้ส่วนใหญ่มาจาก ภาษาบาลี-สันสกฤต และ มีนัยทางพุทธ-ฮินดูประกอบ (เมตตา/ปีติ/หฤษฎ์)

ตารางคำไวพจน์อารมณ์ทางบวก

คำหลัก คำไวพจน์ การใช้
รัก เสน่หา · สิเนหา · เมตตา · ปฏิพัทธ์ · พิสมัย · ปรานี · รักใคร่ · ปลื้ม เสน่หา = รักลึก; เมตตา = รักอย่างไม่หวังตอบ; ปฏิพัทธ์ = ผูกพันสุดใจ
ดีใจ ยินดี · ปีติ · ปลื้มปีติ · ชอบใจ · หฤษฎ์ ปีติ = ความเอิบอิ่มใจ (พุทธ); หฤษฎ์ = ดีใจในกลอน-สันสกฤต
สุข สบาย · สุขสบาย · สำเริง · ร่มเย็น · สุขเกษม · สุขใจ สุขเกษม = สุขกายสบายใจ; ร่มเย็น = สุขแบบสงบ; สำเริง = สุขสนุก

คำไวพจน์ของอารมณ์ทางลบ (โกรธ-เศร้า-กลัว)

อารมณ์ทางลบเป็นหัวข้อที่ใช้บ่อยพอ ๆ กับอารมณ์ทางบวก — โดยเฉพาะใน นิราศ และ กลอนบทพร่ำพ้อ คำในกลุ่มนี้มีระดับความเข้มที่ละเอียด เลือกใช้ตามน้ำหนักของบทเสมอ

ตารางคำไวพจน์อารมณ์ทางลบ

คำหลัก คำไวพจน์ การใช้
โกรธ โมโห · พิโรธ · โทสะ · ขุ่นเคือง · ขึ้งเคียด · เคืองแค้น · เกรี้ยวโกรธ · เดือดดาล พิโรธ/โทสะ = โกรธรุนแรง (กลอน); เดือดดาล = โกรธจัด; ขุ่นเคือง = โกรธอ่อน
เศร้า โศก · โศกเศร้า · ระทม · หม่นหมอง · ตรอมใจ · อาดูร · รันทด · สลด โศก = เศร้าลึก (วรรณคดี); ระทม/อาดูร = ทุกข์ทรมาน; สลด = ใจห่อเหี่ยว
กลัว หวาดกลัว · หวั่น · ผวา · สะดุ้ง · ขลาด · ขยาด หวั่น = กลัวเบา; ผวา/สะดุ้ง = ตกใจกลัว; ขลาด = กลัวเป็นนิสัย

คำไวพจน์อารมณ์ในวรรณคดีไทย

  1. พระอภัยมณี (สุนทรภู่): "เสน่หาหวานยิ่งกว่าน้ำผึ้ง ใจปฏิพัทธ์ผูกพันยึดมั่นไว้"
    — ใช้ เสน่หา + ปฏิพัทธ์ บรรยายความรักลึกซึ้ง
  2. อิเหนา (พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 2): "ทรงพระพิโรธเร่าร้อน เดือดดาลเคืองแค้นทั่วทั้งใจ"
    — ใช้ พระพิโรธ + เดือดดาล บรรยายอารมณ์โกรธของพระมหากษัตริย์
  3. นิราศนรินทร์ (นรินทรธิเบศร์): "โศกเศร้าครวญร่ำให้ ระทมในทุกข์เพียงใจขาด"
    — ใช้ โศก + ระทม บรรยายความเศร้าในนิราศ
  4. ขุนช้างขุนแผน: "ปีติปลาบใจดั่งทองคำผ่อง หฤษฎ์เปรมหัวใจรินรวง"
    — ใช้ ปีติ + หฤษฎ์ บรรยายความดีใจของตัวละคร
  5. กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน (รัชกาลที่ 2): "สำเริงร่าเริงสนุกสนาน ใจสุขเกษมเปี่ยมความสบาย"
    — ใช้ สำเริง + สุขเกษม บรรยายความสุขในงานเลี้ยง

วิธีใช้คำไวพจน์อารมณ์ในกลอน

คำในหมวดนี้สื่อ ระดับความเข้มของอารมณ์ ที่ละเอียด เลือกคำให้ตรงกับ สถานะตัวละคร + บริบทเหตุการณ์ เสมอ

  1. ใช้ตามระดับความเข้ม — อ่อน = โกรธ · หวั่น · ขุ่นเคือง · ปลื้ม; ปานกลาง = โมโห · กลัว · เศร้า · ดีใจ; รุนแรง = พิโรธ · ผวา · ระทม · หฤษฎ์
  2. ใช้ตามจำนวนพยางค์ — "รัก" (1) → "เสน่หา" (3); "โกรธ" (1) → "พิโรธ" (2) → "เกรี้ยวโกรธ" (3); "เศร้า" (1) → "โศกเศร้า" (3)
  3. คำราชาศัพท์อารมณ์ — รัก → พระเสน่หา; โกรธ → ทรงพระพิโรธ; เศร้า → พระโศก; ดีใจ → พระโสมนัส; กลัว → ไม่นิยมใช้ (เจ้านายไม่กลัว)
  4. เลือกตามที่มาภาษา — สันสกฤตในกลอน = เสน่หา · พิโรธ · ปีติ · หฤษฎ์ · โศก; ไทยทั่วไป = รัก · โกรธ · ดีใจ · เศร้า · กลัว; บาลีศาสนา = เมตตา · โทสะ · ปีติ
  5. เปรียบเทียบกับธรรมชาติ — ความรักเปรียบ น้ำผึ้ง; ความโกรธเปรียบ ไฟ; ความเศร้าเปรียบ ฝนตก/เมฆดำ; ความดีใจเปรียบ ดอกไม้บาน/แสงทอง

หมวด อารมณ์-ความรู้สึก แตกต่างจากหมวดอื่นอย่างไร?

หมวดนี้แตกต่างจาก หัวใจ-ร่างกาย-อวัยวะ (ที่เน้นอวัยวะทางกาย) และ นามธรรม-ความรู้-เวลา (ที่เน้นแนวคิดเชิงปรัชญา) — หมวดนี้เน้น ภาวะจิตใจที่จับต้องไม่ได้ แต่รู้สึกได้

มิติ อารมณ์-ความรู้สึก หัวใจ-ร่างกาย-อวัยวะ นามธรรม-ความรู้-เวลา
เน้น ภาวะจิตใจ-ความรู้สึก อวัยวะ-ส่วนร่างกาย แนวคิด-นามธรรม
หัวเรื่อง รัก โกรธ เศร้า ดีใจ สุข กลัว ใจ ตา หน้า มือ ความรู้ ปัญญา เวลา
ตัวอย่างคำ เสน่หา พิโรธ โศก ปีติ หทัย เนตร พักตร์ ญาณ ปัญญา ความ
วรรณคดีที่พบ พระอภัยมณี, นิราศ, ขุนช้างขุนแผน อิเหนา, พระอภัยมณี ไตรภูมิ, มหาภารตะ
การใช้ในกลอน บรรยายอารมณ์ตัวละคร บรรยายอวัยวะ+เปรียบใจ บรรยายความคิด-สัจธรรม
คำซ้อน ฤดี (อารมณ์+ใจ); ปีติ (อารมณ์+จิตพุทธ) ฤดี (ใจ+อารมณ์) มโน (คิด+ใจ)

หมวดที่เกี่ยวข้อง: ❤️ หัวใจ-ร่างกาย-อวัยวะ · 👩 ผู้หญิง-สรรพนาม-เพศ · 👨‍👩‍👧 ครอบครัว-ความสัมพันธ์

กลับสู่ภาพรวม: 🏠 Hub คำไวพจน์ · 📑 รายชื่อ ก-ฮ ครบทุกคำ

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: คำไวพจน์ของรักมีอะไรบ้าง?
ตอบ: คำไวพจน์ของ รัก มี 8 คำ ได้แก่ เสน่หา สิเนหา เมตตา ปฏิพัทธ์ พิสมัย ปรานี รักใคร่ และ ปลื้ม ส่วนใหญ่มาจากภาษาบาลี-สันสกฤต พบในกลอนรักและวรรณคดีคลาสสิก เช่น พระอภัยมณี
ถาม: เสน่หา กับ เมตตา ต่างกันอย่างไร?
ตอบ: ทั้งคู่มีความหมายว่า รัก แต่นัยต่างกัน เสน่หา (Snehā สันสกฤต) เน้นความรักเชิงโรแมนติก-ผูกพันลึกซึ้งระหว่างคู่รัก ส่วน เมตตา (Mettā บาลี) เป็นคำในศาสนาพุทธ หมายถึงความรักที่ปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข โดยไม่หวังตอบแทน
ถาม: โกรธ กับ โมโห ต่างกันไหม?
ตอบ: ระดับความเข้มต่างกัน โกรธ เป็นความขุ่นเคืองทั่วไป ขณะที่ โมโห (จากบาลี Moha) หมายถึง โกรธจัดจนขาดสติชั่วขณะ ระดับรุนแรงกว่าโกรธ ส่วนคำที่หนักกว่าทั้งสองคือ พิโรธ และ โทสะ ใช้กับความโกรธสุดขีดหรือกับเจ้านาย
ถาม: คำไวพจน์ของความเศร้าในกลอนคืออะไร?
ตอบ: คำไวพจน์ของ เศร้า ที่นิยมในกลอน ได้แก่ โศก (เศร้าลึก) โศกเศร้า ระทม (ทุกข์ทรมาน) หม่นหมอง (มืดมัว) ตรอมใจ อาดูร (ทรมานใจ) รันทด และ สลด (ใจห่อเหี่ยว) พบบ่อยในนิราศและกลอนพร่ำพ้อ
ถาม: ปีติ หมายถึงอะไร?
ตอบ: ปีติ (Pīti บาลี) หมายถึง ความเอิบอิ่มใจ ความปลาบปลื้มในใจ เป็นคำในศาสนาพุทธ ใช้เรียกความสุขทางใจที่เกิดจากความสำเร็จหรือการปฏิบัติธรรม คำพ้องในกลุ่มเดียวกัน ได้แก่ ปลื้มปีติ ยินดี ชอบใจ และ หฤษฎ์ (สันสกฤต)
ชอบเนื้อหาชุดนี้ กดให้คะแนน 5 ดาวกับเราได้เลยจ้า
จำนวนผู้ให้คะแนน: 1   คะแนนเฉลี่ย: 1.0