อักษรย่อตำแหน่งวิชาการและคำนำหน้านักวิชาการ-แพทย์ไทย
อักษรย่อตำแหน่งวิชาการและคำนำหน้านักวิชาการ-แพทย์คือรูปย่อที่ใช้นำหน้าชื่อบุคคลในวงการศึกษา การแพทย์ และการวิจัย · ใช้ในเอกสารวิชาการ ใบรับรอง ป้ายชื่อ บัตรประจำตัวข้าราชการ และสื่อข่าวสาร · หน้านี้เป็นหน้าหมวดเฉพาะ (canonical deep page)สำหรับตำแหน่งและคำนำหน้าวิชาชีพ · ครอบคลุมตำแหน่งทางวิชาการในมหาวิทยาลัย (ผศ./รศ./ศ.) · คำนำหน้าวุฒิและตำแหน่งรวม (ดร./ศ.ดร./รศ.ดร./ผศ.ดร.) · ตำแหน่งบริหารในสถาบันการศึกษา (อธิการบดี/คณบดี/ผ.อ.) · และคำนำหน้าวิชาชีพการแพทย์ (นพ./พญ./ทพ./ภก./สพ.) · ทุกตำแหน่งอ้างอิงตามแนวทางคณะกรรมการข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา (ก.พ.อ.)และสำนักงานราชบัณฑิตยสภา · สำหรับวุฒิปริญญาทั่วไป (ป.ตรี/โท/เอก) และระดับชั้น (ป.1-ม.6 ปวช./ปวส.) ดูที่ ➜ การศึกษา
ดูตารางครบ ก-ฮ ทุกหมวด ➜ ตารางครบ ก-ฮ · TOP 100 ยอดนิยม ➜ 100 อักษรย่อยอดนิยม · หรือกลับหน้าหลัก หน้าหลักอักษรย่อ
🎓 หมวด 1 · ตำแหน่งทางวิชาการในมหาวิทยาลัย
ตำแหน่งทางวิชาการในระบบอุดมศึกษาไทยมี 3 ระดับหลัก ไล่จากเริ่มต้นไปสูงสุด: ผศ. (ผู้ช่วยศาสตราจารย์) → รศ. (รองศาสตราจารย์) → ศ. (ศาสตราจารย์) · ขอตำแหน่งจากมหาวิทยาลัยตามผลงานวิจัย หนังสือ และการสอน · ระดับเริ่มต้นก่อนเข้าสู่ตำแหน่งวิชาการคือ อ. (อาจารย์) ซึ่งเป็นพนักงานสอนทั่วไปยังไม่ได้ตำแหน่ง
| คำย่อ | ย่อมาจาก | ระดับ/การได้รับ |
|---|---|---|
| อ. | อาจารย์ (Lecturer · พนักงานสอนพื้นฐาน) | ตำแหน่งเริ่มต้น · ก่อนเข้าสู่ตำแหน่งวิชาการ |
| ผศ. | ผู้ช่วยศาสตราจารย์ (Assistant Professor) | ระดับ 1 ของ 3 · ขอหลังเป็นอาจารย์อย่างน้อย 9 ปี + ผลงานวิจัย |
| รศ. | รองศาสตราจารย์ (Associate Professor) | ระดับ 2 ของ 3 · ขอหลัง ผศ. อย่างน้อย 3 ปี |
| ศ. | ศาสตราจารย์ (Professor · ตำแหน่งวิชาการสูงสุด) | ระดับ 3 ของ 3 · ขอหลัง รศ. อย่างน้อย 2 ปี + ผลงานเชิงประจักษ์ |
| ศ.พิเศษ | ศาสตราจารย์พิเศษ (Adjunct Professor) | ผู้เชี่ยวชาญภายนอกที่ได้รับเชิญ · ไม่ใช่อาจารย์ประจำ |
| ศ.เกียรติคุณ | ศาสตราจารย์เกียรติคุณ (Emeritus Professor) | ศ. ที่เกษียณแล้วได้รับการยกย่อง |
| ศ.คลินิก | ศาสตราจารย์คลินิก (Clinical Professor) | ตำแหน่งสำหรับแพทย์ที่ปฏิบัติงานในโรงพยาบาลและสอนคลินิก |
🎯 หมวด 2 · คำนำหน้าวุฒิและตำแหน่งรวม
ดร. (ดอกเตอร์) ไม่ใช่ตำแหน่ง แต่เป็นวุฒิการศึกษาที่ได้จากการสำเร็จปริญญาเอก · เมื่อผู้ดำรงตำแหน่งวิชาการ (ผศ./รศ./ศ.) มีวุฒิปริญญาเอกด้วย จะรวมทั้งสองเข้าด้วยกัน เช่น ผศ.ดร. (ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ที่จบ ป.เอก) · ศ.ดร. (ศาสตราจารย์ ที่จบ ป.เอก) · การเขียนใช้รูปแบบ "ตำแหน่ง.ดร." ติดกันไม่เว้นวรรค · สำหรับวุฒิปริญญาตรี-โท-เอกในสาขาต่าง ๆ (วท.บ./วศ.บ./ค.บ./น.บ. ฯลฯ) ดูที่ การศึกษา
| คำย่อ | ย่อมาจาก | ความหมาย |
|---|---|---|
| ดร. | ดอกเตอร์ (Doctor) | วุฒิ · จบ ป.เอก (Ph.D./Ed.D./LL.D./M.D. ฯลฯ) |
| ผศ.ดร. | ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดอกเตอร์ | ดำรงตำแหน่ง ผศ. + จบ ป.เอก |
| รศ.ดร. | รองศาสตราจารย์ ดอกเตอร์ | ดำรงตำแหน่ง รศ. + จบ ป.เอก |
| ศ.ดร. | ศาสตราจารย์ ดอกเตอร์ | ดำรงตำแหน่ง ศ. + จบ ป.เอก |
| ศ.พิเศษ ดร. | ศาสตราจารย์พิเศษ ดอกเตอร์ | ดำรงตำแหน่ง ศ.พิเศษ + จบ ป.เอก |
🏛️ หมวด 3 · ตำแหน่งบริหารในสถาบันการศึกษา
ตำแหน่งบริหารคือผู้ที่ดูแลและตัดสินใจในระดับองค์กรของมหาวิทยาลัยหรือคณะ · ไล่จากสูงสุด: อธิการบดี (บริหารทั้งมหาวิทยาลัย) → รองอธิการบดี (ดูแลฝ่าย เช่น วิชาการ/บริหาร/วิจัย) → คณบดี (บริหารคณะ) → หัวหน้าภาควิชา · ส่วนใหญ่ไม่มีอักษรย่อมาตรฐาน ยกเว้น ผ.อ. สำหรับผู้อำนวยการในระดับโรงเรียน/หน่วยงาน
| คำย่อ | ย่อมาจาก | ระดับ |
|---|---|---|
| อธก. | อธิการบดี (President · บริหารทั้งมหาวิทยาลัย) | สูงสุดของมหาวิทยาลัย |
| รอง อธก. | รองอธิการบดี (Vice President) | ดูแลฝ่าย เช่น วิชาการ บริหาร วิจัย กิจการนิสิต |
| คณบดี | คณบดี (Dean · บริหารคณะ) | ระดับคณะ (เช่น คณบดีคณะวิศวกรรมศาสตร์) |
| รองคณบดี | รองคณบดี (Vice Dean) | ผู้ช่วยคณบดี · ดูแลฝ่ายภายในคณะ |
| หน.ภาควิชา | หัวหน้าภาควิชา (Head of Department) | ระดับภาควิชา · ใต้คณบดี |
| ผ.อ. | ผู้อำนวยการ (Director) | ใช้กับโรงเรียน · สถาบัน · หน่วยงานต่าง ๆ |
| รอง ผ.อ. | รองผู้อำนวยการ (Deputy Director) | ผู้ช่วยผู้อำนวยการ |
⚕️ หมวด 4 · คำนำหน้าวิชาชีพการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ
วิชาชีพการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพในไทยมีคำนำหน้าเฉพาะแยกตามเพศและสาขา · นพ./พญ. สำหรับแพทย์ทั่วไป · ทพ./ทพญ. สำหรับทันตแพทย์ · ภก./ภญ. สำหรับเภสัชกร · สพ. สำหรับสัตวแพทย์ · คำนำหน้าเหล่านี้ใช้กับผู้ที่ได้รับใบประกอบวิชาชีพแล้วเท่านั้น · หากยังเป็นนักศึกษาให้ใช้ "นศ." แทน
| คำย่อ | ย่อมาจาก | วิชาชีพ |
|---|---|---|
| นพ. | นายแพทย์ (Doctor of Medicine · ชาย) | แพทย์ |
| พญ. | แพทย์หญิง (Doctor of Medicine · หญิง) | แพทย์ |
| ทพ. | ทันตแพทย์ (Dentist · ชาย) | ทันตแพทย์ |
| ทพญ. | ทันตแพทย์หญิง (Dentist · หญิง) | ทันตแพทย์ |
| ภก. | เภสัชกร (Pharmacist · ชาย) | เภสัชกร |
| ภญ. | เภสัชกรหญิง (Pharmacist · หญิง) | เภสัชกร |
| สพ. | สัตวแพทย์ (Veterinarian) | สัตวแพทย์ (ใช้ทั้งชาย-หญิง) |
| พ.ต.อ. นพ. / พ.ต.อ. พญ. | พันตำรวจเอก นายแพทย์/แพทย์หญิง (แพทย์ในสำนักงานตำรวจแห่งชาติ) | แพทย์ + ยศตำรวจ |
📌 วิธีใช้อักษรย่อตำแหน่งวิชาการในเอกสาร
เมื่อระบุตำแหน่งวิชาการก่อนชื่อบุคคล ให้ปฏิบัติตามแนวทาง คณะกรรมการข้าราชการพลเรือนในสถาบันอุดมศึกษา (ก.พ.อ.):
- ลำดับ "ตำแหน่ง.ดร.ชื่อ": ใช้ลำดับ ตำแหน่งวิชาการ → ดร. → ชื่อ-นามสกุล · เช่น "ผศ.ดร.สมชาย ใจดี" (ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดอกเตอร์ สมชาย ใจดี)
- ติดกันไม่เว้นวรรคในชุดตำแหน่ง: "รศ.ดร." ไม่ใช่ "รศ. ดร." (จุดติด ด ไม่เว้น)
- เว้นวรรคก่อนชื่อ: "ศ.ดร. สมชาย" หรือ "ศ.ดร.สมชาย" ทั้งสองรูปแบบยอมรับได้ในเอกสารทั่วไป · แต่เอกสารทางการให้เว้นวรรคก่อนชื่อ
- วิชาชีพแพทย์: ใช้ "นพ./พญ./ทพ.ฯลฯ" นำหน้าชื่อ · หากมีตำแหน่งวิชาการด้วยให้เรียง "ตำแหน่งวิชาการ → คำนำหน้าวิชาชีพ → ชื่อ" · เช่น "ศ.นพ.สมศักดิ์ ใจดี" (ศาสตราจารย์ นายแพทย์ สมศักดิ์ ใจดี)
- ไม่ผสม "ดร." กับ "นพ./พญ.": แม้แพทย์ทุกคนจะจบ ป.เอกระดับวิชาชีพ (M.D./Ph.D.) แต่ไม่นิยมเขียน "ดร.นพ." ในเอกสารราชการ · ใช้ "นพ." อย่างเดียวพอ ยกเว้นกรณีที่จบ Ph.D. อีกใบนอกจาก M.D.
ดูหลักการใช้แบบละเอียดที่ หลักการใช้อักษรย่อ · ตามแนวทางของก.พ.อ.และสำนักงานราชบัณฑิตยสภา
📑 หมวดที่เกี่ยวข้อง: ตารางครบ ก-ฮ · การศึกษา (ระดับชั้น/วุฒิปริญญา) · หน่วยงานราชการ · ยศทหาร/ตำรวจ · คำนำหน้านาม · เดือน-ปี · หน่วยวัด
📚 คู่มือที่เกี่ยวข้อง: TOP 100 อักษรย่อยอดนิยม · หลักการใช้อักษรย่อ · ดาวน์โหลด PDF · อักษรย่อภาษาอังกฤษ (UN · WHO · CEO)