อักษรย่อคำนำหน้านามภาษาไทย · ทั่วไป ศาสนา ราชสำนัก
อักษรย่อคำนำหน้านามคือรูปย่อที่ใช้นำหน้าชื่อบุคคลในเอกสารทางการ บัตรประจำตัวประชาชน ใบสำคัญต่าง ๆ และการกล่าวขาน · บ่งบอกสถานภาพทางสังคม เพศ อายุ ศาสนา และฐานันดรของผู้ถือชื่อ · หน้านี้รวมคำนำหน้านามที่ใช้แพร่หลายในภาษาไทย จัด 4 หมวด: คำนำหน้าทั่วไป (นาย/นาง/น.ส./ด.ช./ด.ญ.) · คำนำหน้าทางศาสนา (พระ/สามเณร/บาทหลวง/ซิสเตอร์) · คำนำหน้าราชสำนักและฐานันดร (ม.ร.ว./ม.ล./ม.จ./ฯพณฯ) · และสรรพนามสุภาพ (คุณ/ท่าน/ดิฉัน/ผม) · ทุกคำสอดคล้องกับพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554และแนวทางสำนักงานราชบัณฑิตยสภา · สำหรับตำแหน่งวิชาการ (ผศ./รศ./ศ./ดร./นพ./พญ.) ดูที่ ตำแหน่งวิชาการ · ยศทหาร-ตำรวจ (พล.อ./พ.ต.อ./ร.ต./ด.ต.) ดูที่ ยศทหารตำรวจ
ดูตารางครบ ก-ฮ ทุกหมวด ➜ ตารางครบ ก-ฮ · TOP 100 ยอดนิยม ➜ 100 อักษรย่อยอดนิยม · หรือกลับหน้าหลัก หน้าหลักอักษรย่อ
👤 หมวด 1 · คำนำหน้าทั่วไป (พลเรือน)
คำนำหน้าทั่วไปสำหรับพลเรือนใช้กับบุคคลในชีวิตประจำวันและเอกสารราชการ · แบ่งตามเพศและสถานภาพการสมรส: นาย (ชายอายุ 15 ปีขึ้นไป) · นาง (หญิงที่สมรสแล้ว) · น.ส. (หญิงที่ยังไม่สมรส) · ด.ช./ด.ญ. (เด็กอายุไม่เกิน 15 ปี) · ใช้ในบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน ใบสมัครงาน และเอกสารทางการทุกประเภท
| คำย่อ | ย่อมาจาก | ใช้กับ |
|---|---|---|
| นาย | นาย (Mr. · ชายอายุ 15 ปีขึ้นไป · ไม่จำกัดสถานภาพ) | ผู้ชายผู้ใหญ่ทั่วไป |
| นาง | นาง (Mrs. · หญิงที่สมรสแล้ว) | หญิงที่จดทะเบียนสมรสแล้ว |
| น.ส. | นางสาว (Miss · หญิงที่ยังไม่สมรส) | หญิงที่ยังไม่จดทะเบียนสมรส หรือเลือกใช้คำนำหน้านี้ |
| ด.ช. | เด็กชาย (Master · ใช้กับเด็กชายอายุไม่เกิน 15 ปี) | เด็กชายตั้งแต่แรกเกิดถึง 14 ปี |
| ด.ญ. | เด็กหญิง (Miss · ใช้กับเด็กหญิงอายุไม่เกิน 15 ปี) | เด็กหญิงตั้งแต่แรกเกิดถึง 14 ปี |
🙏 หมวด 2 · คำนำหน้าทางศาสนา
คำนำหน้าทางศาสนาบ่งบอกฐานะของผู้บวชหรือผู้ทำหน้าที่ทางศาสนา · ในพระพุทธศาสนาใช้ พระ (ภิกษุชาย) · สามเณร (เณรชายอายุไม่เกิน 20 ปี) · แม่ชี (สตรีบวช) · ในศาสนาคริสต์ใช้ บาทหลวง (Catholic priest) · ซิสเตอร์ (แม่ชีคริสต์) · ในศาสนาอิสลามใช้ อิหม่าม ผู้นำมัสยิด · คำนำหน้าเหล่านี้ใช้แทนคำนำหน้าทั่วไป (นาย/นาง) เมื่อบุคคลนั้นบวช/อุปสมบทแล้ว
| คำย่อ/คำนำหน้า | ย่อมาจาก/ความหมาย | ศาสนา |
|---|---|---|
| พระ | พระภิกษุ (Buddhist Monk · ผู้บวชในพระพุทธศาสนา) | พุทธ |
| พระมหา | พระภิกษุที่จบเปรียญธรรม 3 ประโยคขึ้นไป | พุทธ |
| พระครู | พระภิกษุที่ได้รับสมณศักดิ์ "พระครู" | พุทธ |
| สามเณร | สามเณร (Samanera · เณรชายอายุ 7-20 ปี) | พุทธ |
| แม่ชี | แม่ชี (สตรีที่ถือศีลบวชในพุทธศาสนา · ไม่ใช่ภิกษุณี) | พุทธ |
| หลวงพ่อ | คำเรียกพระอย่างนับถือ (ไม่ใช่อักษรย่อ · ใช้นำหน้าชื่อ) | พุทธ |
| หลวงปู่ / หลวงตา | คำเรียกพระสูงอายุที่นับถือมาก | พุทธ |
| บาทหลวง | บาทหลวง (Father · นักบวชคริสต์ชาย) | คริสต์ (คาทอลิก) |
| ซิสเตอร์ | ซิสเตอร์ (Sister · แม่ชีคริสต์) | คริสต์ |
| อิหม่าม | อิหม่าม (Imam · ผู้นำการละหมาดในมัสยิด) | อิสลาม |
👑 หมวด 3 · คำนำหน้าราชสำนักและฐานันดร
คำนำหน้าราชสำนักบ่งบอกฐานันดรในราชวงศ์ไทย · ใช้กับเชื้อพระวงศ์ที่สืบสายมาจากพระมหากษัตริย์ · ไล่จากสูงสุด: ม.จ. (หม่อมเจ้า · สืบสายชั้นที่ 1-2) → ม.ร.ว. (หม่อมราชวงศ์ · สืบสายชั้นที่ 3) → ม.ล. (หม่อมหลวง · สืบสายชั้นที่ 4) · นอกจากนี้ ฯพณฯ ใช้นำหน้าผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูงในรัฐบาล (เช่น นายกรัฐมนตรี รัฐมนตรี เอกอัครราชทูต)
| คำย่อ | ย่อมาจาก | ฐานันดร/บทบาท |
|---|---|---|
| ม.จ. | หม่อมเจ้า (Mom Chao · ชั้นเชื้อพระวงศ์ลำดับ 1-2) | สูงสุดของฐานันดร "หม่อม" · พระโอรส/ธิดาในเจ้านาย |
| ม.ร.ว. | หม่อมราชวงศ์ (Mom Rajawong · ชั้นที่ 3) | บุตรของหม่อมเจ้า |
| ม.ล. | หม่อมหลวง (Mom Luang · ชั้นที่ 4) | บุตรของหม่อมราชวงศ์ · ฐานันดรต่ำสุดที่ยังนับเป็นเชื้อพระวงศ์ |
| พระวรวงศ์เธอ | พระวรวงศ์เธอ (พระอนุวงศ์ระดับสูง) | เชื้อพระวงศ์ระดับสูง · เหนือกว่า ม.จ. |
| พระเจ้าวรวงศ์เธอ | พระเจ้าวรวงศ์เธอ (เชื้อพระวงศ์ใกล้ชิดพระมหากษัตริย์) | ระดับสูงกว่าพระวรวงศ์เธอ |
| หม่อม | หม่อม (ไม่ใช่ฐานันดร · ใช้นำหน้าหญิงสามัญที่สมรสกับเจ้านาย) | ภรรยาของเจ้านาย ไม่ใช่เชื้อสายโดยตรง |
| ฯพณฯ | ฯพณท่าน (His Excellency · ใช้กับผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูง) | นายกรัฐมนตรี · รัฐมนตรี · เอกอัครราชทูต · ผู้ว่าราชการ |
| คุณหญิง | คุณหญิง (Khunying · ภรรยาผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ "ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ") | เครื่องราชฯ · ไม่ใช่ฐานันดรราชวงศ์ |
| ท่านผู้หญิง | ท่านผู้หญิง (Thanphuying · ระดับสูงกว่าคุณหญิง · ผู้ได้รับ "ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ" + "ปฐมจุลจอมเกล้า") | เครื่องราชฯ ระดับสูง |
💬 หมวด 4 · คำสรรพนามและคำนำหน้าสุภาพในการสนทนา
คำเหล่านี้ไม่ใช่อักษรย่อทางการ แต่เป็นสรรพนามแสดงความสุภาพที่ใช้นำหน้าหรือแทนชื่อในการพูดและการเขียน · บางคำมีรูปย่อในเอกสาร เช่น ข้าฯ = ข้าพเจ้า ใช้ในจดหมายราชการ
| คำ/คำย่อ | ความหมาย | บริบทการใช้ |
|---|---|---|
| คุณ | คำเรียกบุคคลอย่างสุภาพ (ใช้แทนหรือนำหน้าชื่อ · ทุกเพศ ทุกวัย) | การสนทนาทั่วไป · ใช้ได้ในเอกสารกึ่งทางการ |
| ท่าน | คำเรียกบุคคลอย่างสุภาพระดับสูง (ใช้กับผู้อาวุโสหรือผู้มีตำแหน่ง) | เอกสารราชการ · กล่าวสุนทรพจน์ · เรียกผู้บริหาร |
| ข้าฯ | ข้าพเจ้า (I · สรรพนามบุรุษที่ 1 แสดงความสุภาพ) | จดหมายราชการ · คำกราบบังคมทูล |
| ดิฉัน | ดิฉัน (สรรพนามบุรุษที่ 1 · หญิง · สุภาพ) | การพูดของหญิงในบริบททางการ |
| ผม | ผม (สรรพนามบุรุษที่ 1 · ชาย · สุภาพ) | การพูดของชายในบริบททางการ |
| กระผม | กระผม (สรรพนามบุรุษที่ 1 · ชาย · สุภาพมาก) | พูดกับผู้ใหญ่/ผู้บังคับบัญชา · กราบบังคมทูล |
| หม่อมฉัน | หม่อมฉัน (สรรพนามบุรุษที่ 1 · ใช้กับเจ้านายในราชสำนัก) | เฝ้าเจ้านาย · ภาษาราชาศัพท์ |
หมายเหตุ: คำเหล่านี้เป็นคำเต็ม ไม่ใช่อักษรย่อ ยกเว้น ข้าฯ ที่มีรูปย่อพิเศษ · ดูคำราชาศัพท์สำหรับสรรพนามและคำที่ใช้กับเจ้านายโดยละเอียด
🔗 หมวด · อักษรย่อตำแหน่ง-วุฒิ-ยศ (ดูในหน้าหมวดเฉพาะ)
คำนำหน้าชื่อที่เกี่ยวกับตำแหน่งวิชาการ วุฒิการศึกษา และยศทหาร-ตำรวจ มีหน้าหมวดเฉพาะที่ละเอียดกว่า:
- ตำแหน่งวิชาการ + คำนำหน้าแพทย์ (ผศ./รศ./ศ./ดร./นพ./พญ./ทพ./ภก./สพ.) ➜ ตำแหน่งวิชาการ
- ยศทหาร + ยศตำรวจ (พล.อ./พ.ต.อ./ร.ต./ด.ต./ผบ.ทบ./ผบ.ตร.) ➜ ยศทหารตำรวจ
- ตำแหน่งราชการ (รมต./รมว./รมช./ส.ส./ส.ว.) ➜ หน่วยงานราชการ
📌 วิธีใช้คำนำหน้านามในเอกสารและการกล่าวขาน
การเลือกใช้คำนำหน้านามที่ถูกต้องเป็นเรื่องสำคัญในเอกสารราชการและการสื่อสารทางการ · ปฏิบัติตามแนวทางนี้:
- เพศและสถานภาพ: เลือกตามเพศ-สถานภาพการสมรส · "นาย" สำหรับชายผู้ใหญ่ทุกสถานภาพ · "นาง" สำหรับหญิงที่สมรสแล้ว · "น.ส." สำหรับหญิงที่ยังไม่สมรส (หรือหญิงสมรสที่เลือกใช้คำนำหน้านี้ตาม พ.ร.บ. คำนำหน้านามหญิง พ.ศ. 2551)
- อายุของเด็ก: "ด.ช./ด.ญ." ใช้กับเด็กไม่เกิน 15 ปี · เมื่ออายุ 15 ปีบริบูรณ์เปลี่ยนเป็น "นาย/นางสาว" อัตโนมัติในทะเบียนราษฎร์
- ลำดับการนำหน้า เมื่อมีหลายคำนำหน้า: ตำแหน่งทางการ → ยศ → คำนำหน้าทั่วไป (หรือศาสนา/ราชสำนัก) → ชื่อ · เช่น "พล.อ. นาย สมชาย ใจดี" หรือ "ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี สมชาย ใจดี"
- ฐานันดรราชสำนัก: เขียน ม.จ./ม.ร.ว./ม.ล. ติดกันไม่เว้นวรรค · นำหน้าชื่อจริงโดยตรง · เช่น "ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช"
- คำนำหน้าศาสนา: ใช้แทนคำนำหน้าทั่วไป · "พระสมชาย" ไม่ใช่ "นายสมชาย" · "สามเณรอนุชา" ไม่ใช่ "ด.ช.อนุชา" · เมื่อสึก/ลาสิกขาแล้วกลับใช้คำนำหน้าทั่วไป
- ฯพณฯ: ใช้กับตำแหน่งเฉพาะที่กฎหมายกำหนด (นายกฯ รัฐมนตรี ประธานองคมนตรี เอกอัครราชทูต) · ไม่ใช้กับตำแหน่งทั่วไป
ดูหลักการใช้แบบละเอียดที่ หลักการใช้อักษรย่อ · ตามแนวทางของสำนักงานราชบัณฑิตยสภาและพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
📑 หมวดที่เกี่ยวข้อง: ตารางครบ ก-ฮ · ตำแหน่งวิชาการ · ยศทหาร/ตำรวจ · หน่วยงานราชการ · การศึกษา · เดือน-ปี · หน่วยวัด
📚 คู่มือที่เกี่ยวข้อง: TOP 100 อักษรย่อยอดนิยม · หลักการใช้อักษรย่อ · ดาวน์โหลด PDF · อักษรย่อภาษาอังกฤษ (UN · WHO · CEO)