ระดับบุคคลในคำราชาศัพท์ · 5 ระดับ จากพระมหากษัตริย์ถึงสามัญชน

ระดับบุคคลในคำราชาศัพท์ คืออะไร · ทำไมต้องเรียน

ระดับบุคคล คือ ระบบจัดลำดับชั้นในสังคมไทยที่กำหนดวิธีเลือกคำราชาศัพท์ให้ตรงกับสถานะของบุคคล จุดเด่นของระบบนี้คือคำหลายคำมีรูปแบบเดียวกันแต่ใช้คนละบุคคล เช่น คำกริยาตายมี 3 รูปแบบหลัก สวรรคต สำหรับพระมหากษัตริย์ สิ้นพระชนม์ สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ มรณภาพ สำหรับพระภิกษุ การเลือกใช้ผิดถือเป็นความผิดทางภาษาที่ร้ายแรง

การเข้าใจระดับบุคคลทั้ง 5 ระดับเป็นพื้นฐานสำคัญในการใช้คำราชาศัพท์ทุกบริบท ทั้งในการพูด การเขียนเอกสารทางการ การอ่านข่าวสารพระราชสำนัก และการตอบข้อสอบ ม.3 ม.6 O-NET TCAS การจัดลำดับชั้นนี้อ้างอิงตามขนบประเพณีและกฎหมายของประเทศไทย รวมถึงมาตรฐานทางภาษาที่กำหนดโดยสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

👑 ระดับ 1 พระมหากษัตริย์และพระบรมราชินี

ระดับสูงสุดในสังคมไทย ใช้คำราชาศัพท์ระดับสูงสุดที่มีคำว่า บรม นำหน้าและคำเฉพาะที่ไม่ใช้กับระดับอื่น

ระดับ 2 พระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง

พระบรมวงศานุวงศ์ระดับสมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป รวมถึงสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช พระบรมราชกุมารี และพระบรมวงศ์เธอชั้นสูง ใช้คำราชาศัพท์ใกล้เคียงกับระดับ 1 แต่บางคำลดลำดับลง

ระดับ 3 พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไปและหม่อมเจ้า

พระบรมวงศานุวงศ์ระดับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระวรวงศ์เธอ พระสัมพันธวงศ์เธอ รวมถึงหม่อมเจ้า ใช้คำราชาศัพท์ที่ลดลำดับลง

🙏 ระดับ 4 พระภิกษุสงฆ์

พระภิกษุสงฆ์ใช้คำราชาศัพท์ชุดที่แตกต่างจากเจ้านายโดยสิ้นเชิง คำในกลุ่มนี้มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตที่ใช้ในพระวินัยปิฎกและคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา

ระดับ 5 ข้าราชการชั้นสูงและสามัญชน

บุคคลทั่วไปไม่ได้อยู่ในระดับเจ้านายและพระภิกษุ ใช้คำสุภาพในภาษาไทยมาตรฐานแทนคำราชาศัพท์เฉพาะ มีคำเสริมสำหรับข้าราชการชั้นสูงที่ได้รับเกียรติพิเศษ

ระดับนี้ไม่ใช้คำราชาศัพท์ส่วนใหญ่ ยกเว้นเมื่อกล่าวถึงในบริบทพิเศษ เช่น ในข่าวสารทางการที่อ้างถึงข้าราชการระดับสูงในงานพระราชพิธีหรือรับพระราชทาน

ตารางเปรียบเทียบคำสำคัญทั้ง 5 ระดับ

ตารางสรุปคำสำคัญที่ออกข้อสอบบ่อยที่สุด แยกตามระดับบุคคล 5 ระดับ ใช้สำหรับทบทวนก่อนสอบ

หลักการเลือกใช้คำตามระดับบุคคล

การเลือกใช้คำราชาศัพท์ตามระดับบุคคลให้ถูกต้องต้องทำตาม 4 ขั้นตอนอย่างเป็นระบบ อ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554

1. ระบุระดับของบุคคล อ่านบริบทให้ครบ ดูว่ากล่าวถึงพระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี สมเด็จเจ้าฟ้าทรงกรมขึ้นไป พระบรมวงศานุวงศ์ทั่วไป หม่อมเจ้า พระภิกษุ ข้าราชการ หรือสามัญชน
2. เลือกคำการเสียชีวิตให้ตรงระดับ นี่คือคำที่ออกข้อสอบบ่อยที่สุด ระดับ 1-2 ใช้ สวรรคต ระดับ 3 ใช้ สิ้นพระชนม์ หรือ ถึงชีพิตักษัย ระดับ 4 ใช้ มรณภาพ ระดับ 5 ใช้ ถึงแก่กรรม หรือ ถึงแก่อนิจกรรม
3. ตรวจคำเครือญาติและที่อยู่ ระดับ 1 ใช้คำเฉพาะ พระบรมราชชนก พระบรมมหาราชวัง ระดับ 2-3 ใช้ พระบิดา พระตำหนัก ระดับ 4 ใช้คำพระสงฆ์ ระดับ 5 ใช้คำสามัญ
4. ระวังคำผสม หลายคำผสมใช้กับหลายระดับได้ เช่น ทรง นำหน้ากริยาใช้กับเจ้านายทุกระดับและพระภิกษุ ส่วน พระราช และ พระบรม ใช้เฉพาะระดับ 1-2 ระวังการใช้ผิดข้ามระดับ

สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นแหล่งอ้างอิงหลักของระบบนี้ ในข้อสอบ ม.6 O-NET TCAS ทุกข้ออ้างอิงตามมาตรฐานนี้

⚠️ การเลือกระดับที่ผิดบ่อย

คำที่นักเรียนเลือกระดับบุคคลผิดบ่อยในข้อสอบ ระวังการสลับใช้ระหว่างระดับ 1 พระมหากษัตริย์ กับระดับ 4 พระภิกษุที่ใช้คำเฉพาะ