คำราชาศัพท์ หมวดกริยา รวมคำกริยา ทรง เสด็จ เสวย พระราชดำริ
คำราชาศัพท์หมวดกริยา คือ คำกริยาสุภาพที่ใช้กับพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ พระภิกษุสงฆ์ และเจ้านาย แทนคำกริยาสามัญ ตามที่กำหนดในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 หน้านี้รวบรวมกริยาตั้งแต่กิจวัตรประจำวันถึงพิธีการสำคัญ พร้อมหลักใช้คำนำหน้า ทรง พระ พระราช พระบรม
คำราชาศัพท์หมวดกริยา คืออะไร
คำราชาศัพท์หมวดกริยา คือ คำที่บ่งบอกการกระทำของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ พระภิกษุสงฆ์ และเจ้านาย คำกลุ่มนี้มี 2 ลักษณะหลัก คือ คำกริยาเฉพาะที่เปลี่ยนรูปไปจากคำสามัญทั้งหมด เช่น เสด็จ แทน ไป เสวย แทน กิน บรรทม แทน นอน และคำที่ใช้ ทรง นำหน้าคำสามัญ เช่น ทรงทำ ทรงคิด ทรงเล่น
การเลือกใช้คำให้ถูกต้องขึ้นกับระดับของบุคคลและบริบทของการพูดหรือการเขียน อ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ซึ่งจัดทำโดยสำนักงานราชบัณฑิตยสภา
กริยาทั่วไป อยู่ ยืน เดิน ไป มา
กริยาพื้นฐานในชีวิตประจำวันที่ออกข้อสอบบ่อย ระวังคำว่า ประทับ ที่ใช้ทั้ง อยู่ และ นั่ง ขึ้นอยู่กับบริบท
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| อยู่ พำนัก | ประทับ | อยู่ที่ใดสถานที่หนึ่ง |
| นั่ง | ประทับ ประทับนั่ง | เลือกตามจังหวะประโยค |
| ยืน | ประทับยืน ทรงยืน | |
| ไป | เสด็จ เสด็จไป | ใช้กับเจ้านายทุกระดับ |
| ไป เดินทาง | เสด็จพระราชดำเนิน | ใช้กับพระมหากษัตริย์ |
| มา | เสด็จมา เสด็จกลับ | |
| ออก | เสด็จออก | ออกมาปรากฏ พบบุคคล |
| เข้า | เสด็จเข้า | |
| ขึ้น (ตำแหน่ง) | เสด็จขึ้นครองราชย์ | พิธีการเฉพาะ |
| ลง | เสด็จลง เสด็จลงรับ | |
| ทำ ปฏิบัติ | ทรงทำ ทรง- นำหน้าคำสามัญ | ทรง เป็นคำนำหน้ากริยาทั่วไป |
🍽️ กริยาการกิน ดื่ม และการพูด
กริยาเฉพาะที่นิยมออกข้อสอบ ระวังการแยกใช้ระหว่างพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระภิกษุ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| กิน รับประทาน | เสวย เสวยพระกระยาหาร | สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ |
| กิน (พระภิกษุ) | ฉัน ฉันภัตตาหาร | สำหรับพระภิกษุ ใช้คนละคำ |
| ดื่ม | เสวยพระสุธารส | ใช้ในบริบทพิธีการ |
| เคี้ยว | ทรงเคี้ยว | ใช้ ทรง นำหน้า |
| พูด | ตรัส | สำหรับพระมหากษัตริย์ |
| พูด สนทนา | รับสั่ง | สำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ |
| กล่าวคำ แถลงการณ์ | มีพระราชดำรัส | สำหรับพระมหากษัตริย์ พระราชินี |
| สั่ง ออกคำสั่ง | มีพระบรมราชโองการ | สำหรับพระมหากษัตริย์ คำสั่งระดับสูงสุด |
| สั่ง ออกคำสั่ง (ทั่วไป) | มีพระราชโองการ | สำหรับพระมหากษัตริย์ คำสั่งทั่วไป |
| คิด ดำริ | ทรงพระดำริ พระราชดำริ | พระราชดำริ ใช้กับพระมหากษัตริย์ |
กริยาการเดิน เคลื่อนไหว และพักผ่อน
กลุ่มคำสำคัญที่นิยมใช้ในข่าวสารทางการ ระวังคำว่า เสด็จพระราชดำเนิน ที่ใช้กับพระมหากษัตริย์เท่านั้น
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เดิน | ทรงพระดำเนิน | การเดินทั่วไป |
| เดินทาง | เสด็จพระราชดำเนิน | การเดินทางอย่างเป็นทางการของพระมหากษัตริย์ |
| ขับรถ | ทรงขับ | |
| ขี่ม้า | ทรงม้า | |
| นอน | บรรทม ทรงพระบรรทม | ทรงพระบรรทม ใช้ในเอกสารทางการ |
| พักผ่อน สบาย | ทรงพระสำราญ | |
| ตื่นนอน | เสด็จขึ้น | |
| อาบน้ำ | สรง โสรจสรง | โสรจสรง เป็นพิธีการกว่า |
| แต่งตัว | ทรงเครื่อง ทรงพระภูษา |
กริยาการให้ รับ และมอบ
กริยาในกลุ่มนี้สำคัญมากในพระราชพิธีและเอกสารทางการ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ให้ มอบ | ประทาน ทรงประทาน | การให้โดยทั่วไป |
| ให้ (เน้นพิธีการ) | พระราชทาน | สำหรับพระมหากษัตริย์ มีค่าทางพิธีการสูง |
| รับ | ทรงรับ | |
| โปรดให้ ทำให้เกิด | ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า | คำเต็มคือ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม |
| ถวาย ให้พระสงฆ์ | ถวาย ประเคน | ประเคน ใช้กับการมอบของให้พระด้วยมือ |
| นิมนต์ เชิญพระ | นิมนต์ | สำหรับเชิญพระสงฆ์ |
| เชิญเจ้านาย | เชิญเสด็จ |
กริยาแสดงอารมณ์และความรู้สึก
กลุ่มคำที่ใช้ในการบรรยายอารมณ์ของเจ้านาย พบในวรรณคดีและข่าวสารทางการ
| คำสามัญ | คำราชาศัพท์ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ยิ้ม | ทรงพระแย้ม | |
| หัวเราะ | ทรงพระสรวล | |
| รัก | ทรงพระเสน่หา ทรงรัก | |
| โกรธ | ทรงพระพิโรธ ทรงพิโรธ | |
| ดีใจ ปลาบปลื้ม | ทรงพระโสมนัส | คำเก่าใช้ในวรรณคดี |
| เสียใจ | ทรงพระโทมนัส | คำเก่าใช้ในวรรณคดี |
| ตกใจ | ทรงตกพระทัย | |
| เห็น | ทอดพระเนตร ทรงเห็น | ทอดพระเนตร ใช้กับเจ้านายชั้นสูง |
| ฟัง ได้ยิน | ทรงสดับ | |
| เขียน อ่าน เรียน | ทรงพระอักษร | คำเดียวคลุมทั้ง 3 กิจกรรม |
| เล่น | ทรงเล่น ทรงพระสำราญ |
หลักการใช้ ทรง พระ พระราช พระบรม
การใช้คำนำหน้ากริยาในคำราชาศัพท์มี 4 รูปแบบหลัก แต่ละแบบใช้ในบริบทต่างกัน อ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554
- ทรง ใช้นำหน้าคำกริยาสามัญเพื่อยกระดับให้สุภาพ เช่น ทรงทำ ทรงคิด ทรงเล่น ทรงรับ ทรงให้ ทรงสดับ ใช้ได้กับเจ้านายทุกระดับและพระภิกษุ
- พระ ใช้นำหน้าคำนามที่เป็นกิจกรรมเพื่อให้เป็นกริยา เช่น พระดำริ พระดำเนิน พระบรรทม คำเหล่านี้มักใช้คู่กับ ทรง เป็น ทรงพระดำริ ทรงพระดำเนิน
- พระราช ใช้นำหน้ากริยาหรือนามเฉพาะของพระมหากษัตริย์ พระราชินี และพระบรมวงศานุวงศ์ระดับสูง เช่น พระราชดำริ พระราชดำรัส พระราชทาน เสด็จพระราชดำเนิน
- พระบรม ใช้นำหน้าเฉพาะสำหรับพระมหากษัตริย์เพื่อเน้นความสูงสุด เช่น มีพระบรมราชโองการ เสด็จขึ้นครองราชย์ พระบรมราชโองการ
หลักจำง่าย เรียงจากระดับต่ำขึ้นสูง ทรง น้อยที่สุด พระ มากกว่า พระราช มากกว่านั้น และ พระบรม สูงสุดสำหรับพระมหากษัตริย์เท่านั้น สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเป็นหน่วยงานหลักที่กำหนดมาตรฐานการใช้
⚠️ กริยาราชาศัพท์ที่ใช้ผิดบ่อย
คำกริยาที่นักเรียนใช้ผิดบ่อยในข้อสอบ O-NET และ TCAS รวบรวมเปรียบเทียบให้เห็นชัด
| ใช้ผิด | ใช้ถูก | เหตุผล |
|---|---|---|
| กษัตริย์เสวยพระกระยาหาร | พระมหากษัตริย์เสวยพระกระยาหาร | ใช้คำเต็มเมื่อกล่าวถึงพระมหากษัตริย์ |
| พระมหากษัตริย์เสวยข้าว | พระมหากษัตริย์เสวยพระกระยาหาร | ต้องใช้คำราชาศัพท์ทั้งกริยาและนาม |
| พระสงฆ์เสวย | พระสงฆ์ฉัน | พระสงฆ์ใช้ ฉัน ไม่ใช่ เสวย |
| พระมหากษัตริย์ฉัน | พระมหากษัตริย์เสวย | กลับกัน เสวย เป็นของพระมหากษัตริย์ |
| พระมหากษัตริย์ตรัสกับประชาชน | พระมหากษัตริย์มีพระราชดำรัสแก่ประชาชน | ในบริบทแถลงการณ์ใช้ มีพระราชดำรัส |
| เสด็จพระราชดำเนินไปวัด (เจ้านายชั้นรอง) | เสด็จไปวัด | เสด็จพระราชดำเนิน ใช้กับพระมหากษัตริย์เท่านั้น |
| พระมหากษัตริย์ทรงพระดำริ (ในเอกสาร) | พระมหากษัตริย์มีพระราชดำริ | ในเอกสารทางการนิยมใช้ พระราชดำริ |
เรียนคำราชาศัพท์เพิ่มเติม
เลือกหมวดที่สนใจเพื่อเรียนคำราชาศัพท์ในกลุ่มอื่นๆ หรือกลับสู่หน้าหลักเพื่อดูภาพรวมและหลักการใช้ทั้งหมด