🗣️ สุภาษิตเกี่ยวกับการพูด
สุภาษิตเกี่ยวกับการพูด คือ คำสอนสั้นกระชับของไทยที่บอกถึงคุณค่าของการเลือกคำ การพูดให้ถูกที่ถูกเวลา และผลของคำพูดที่ส่งกลับมาหาตัวผู้พูดเอง - คลังนี้รวบรวมและจัดกลุ่มตามแก่นเรื่องหลัก คิดก่อนพูดและเงียบเป็นทอง · พูดดีเป็นมงคล · พูดร้ายบาดใจ · พูดมากเกินจริง · คำลือและหูเบา - พร้อมความหมาย ตัวอย่างประโยค และที่มาทางวัฒนธรรม เหมาะสำหรับนักเรียน ป.4-ม.ปลาย และครูภาษาไทย
18 สุภาษิต
5 หมวดแก่นเรื่อง
ป.4-ม.6 ระดับชั้น
3 ส่วน ข้อมูลต่อข้อ
🤫 หมวดคิดก่อนพูด และเงียบเป็นทอง
สุภาษิตหมวดนี้สอนว่า การไม่พูดบางครั้งมีค่ามากกว่าการพูด - การหยุดคิดก่อนเปิดปาก การเก็บความสามารถไว้ในใจ และการระวังคำที่อาจสร้างความเสียหาย คือคุณสมบัติของผู้รอบคอบ
| สุภาษิต | ความหมาย | ตัวอย่างการใช้ | ที่มา |
|---|---|---|---|
| พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง | การพูดออกไปไม่มีค่ามากเท่ากับเงียบไว้ คนที่รู้จักเงียบในเวลาที่ควรย่อมได้ผลดีกว่า | เมื่อในที่ประชุมเริ่มถกเถียงรุนแรง เธอเลือกเงียบไม่ออกความเห็น พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง สุดท้ายเรื่องคลี่คลายเอง | เปรียบเทียบหน่วยเงินไทยโบราณ ไพเบี้ย (เบี้ยขนาดเล็ก) กับตำลึง (4 บาททอง) เน้นความแตกต่างของค่า |
| พลั้งปากเสียศีล พลั้งตีนตกต้นไม้ | การพูดผิดพลาดทำให้เสียศีลธรรมและภาพลักษณ์ เหมือนการก้าวพลาดบนต้นไม้ที่ทำให้ตก | เขาเผลอนินทาเพื่อนต่อหน้าคนอื่น พลั้งปากเสียศีล พลั้งตีนตกต้นไม้ ตั้งแต่นั้นเพื่อนก็ไม่ไว้ใจเขาอีกเลย | คำเปรียบเทียบโบราณของไทย ใช้ภาพการปีนต้นไม้กับการสมาทานศีล สอนเรื่องความระมัดระวังในการพูด |
| คมในฝัก | คนที่มีความรู้ความสามารถซ่อนไว้ ไม่อวดอ้าง ไม่ใช้คำพูดคุยโม้ แต่แสดงออกด้วยการกระทำเมื่อถึงเวลา | เพื่อนคนนี้คมในฝัก ไม่เคยพูดถึงผลงานตัวเอง แต่ทุกครั้งที่ลงมือทำงานก็ออกมาดีเลิศกว่าใคร | ภาพมีดที่คมอยู่ในฝักไม่เห็นจากภายนอก แต่เมื่อชักออกใช้จะรู้ว่าคม พจนานุกรมราชบัณฑิตยสภา |
| คิดก่อนพูด | ก่อนเปิดปากพูดอะไร ควรพิจารณาให้รอบคอบว่าควรพูดหรือไม่ พูดอย่างไร และจะเกิดผลตามมาอย่างไร | ก่อนตอบโต้คำท้าทายของเพื่อน เขาหยุดสักครู่ คิดก่อนพูด แล้วตอบด้วยถ้อยคำสุภาพ บรรยากาศจึงไม่ลุกลาม | คำสอนพื้นฐานของไทยและสากล มีรากในหลักธรรมพระพุทธศาสนาเรื่องการพูดที่เป็นสัมมาวาจา |
✨ หมวดพูดดีเป็นมงคล
หมวดนี้เน้นด้านบวกของการพูด - ทักษะการพูดเป็นเลิศกว่าทักษะอื่น คำพูดที่ดีนำมงคลมาให้ตัวผู้พูด การรักษาคำสัตย์เป็นสมบัติของคนดี และคำพูดบังคับการกระทำให้ต้องรับผิดชอบ
| สุภาษิต | ความหมาย | ตัวอย่างการใช้ | ที่มา |
|---|---|---|---|
| ปากเป็นเอก เลขเป็นโท | ความสามารถในการพูดเป็นทักษะที่สำคัญที่สุด รองลงมาคือทักษะการคำนวณ คนที่พูดเก่งย่อมมีโอกาสมากกว่า | ครูสอนเด็กว่า ปากเป็นเอก เลขเป็นโท จงฝึกพูดให้ดี เพราะพูดดีเปิดประตูทุกบาน ไม่ว่าจะไปทำงานอะไรก็ตาม | คำสอนเรื่องลำดับความสำคัญของทักษะในสมัยรัตนโกสินทร์ ที่เน้นการพูดและการเจรจาในการประกอบอาชีพ |
| พูดดีเป็นศรีแก่ปาก | พูดดีและสุภาพย่อมเป็นศรี (สิริมงคล) แก่ตัวเอง สร้างภาพลักษณ์ที่ดีและได้ใจคนรอบข้าง | เธอพูดทักทายและขอบคุณทุกครั้งที่พบลูกค้า พูดดีเป็นศรีแก่ปาก ลูกค้าจึงรักและกลับมาซื้อซ้ำตลอด | สุภาษิตไทยพื้นบ้านที่สอนเรื่องการเลือกใช้คำพูด เน้นทั้งคุณภาพและน้ำเสียงในการสื่อสาร |
| คำพูดเป็นนายเรา | เมื่อพูดอะไรออกไปแล้ว ต้องรับผิดชอบและทำตามคำพูดนั้น เพราะคำพูดบังคับการกระทำของผู้พูด | รับปากเพื่อนว่าจะช่วยขนของย้ายบ้าน คำพูดเป็นนายเรา แม้เหนื่อยและฝนตกก็ต้องไปตามที่สัญญาไว้ | สุภาษิตไทยที่สอนเรื่องการรักษาคำพูดและความรับผิดชอบต่อสัญญา ใช้กันในวัฒนธรรมไทยมาช้านาน |
| สัจจะเป็นสมบัติของผู้ดี | การพูดจริง รักษาสัจจะ เป็นคุณสมบัติของคนดี มีเกียรติ มีค่ามากกว่าทรัพย์สินใด ๆ | เขาคืนของที่ยืมตามเวลาทุกครั้งโดยไม่ต้องทวง สัจจะเป็นสมบัติของผู้ดี ใคร ๆ จึงไว้วางใจให้ยืมของได้ตลอด | หลักธรรมพระพุทธศาสนาเรื่องสัจจะที่ปรับใช้ในวัฒนธรรมไทย พบในตำราสอนคุณธรรมจริยธรรม |
⚔️ หมวดพูดร้ายบาดใจ
หมวดนี้เตือนถึงคำพูดที่ทำร้ายผู้อื่น - คำที่บาดใจเหมือนอาวุธ คำพูดสุภาพที่ปกปิดเจตนาร้าย คำหวานที่หลอกลวง และคำเตือนที่จริงใจแม้ฟังไม่ไพเราะแต่กลับมีค่า
| สุภาษิต | ความหมาย | ตัวอย่างการใช้ | ที่มา |
|---|---|---|---|
| คำคนเหมือนคมหอก | คำพูดที่ทำร้ายใจคน เจ็บปวดและทิ่มแทงจิตใจเหมือนคมของหอกที่แทงเข้าเนื้อ จำได้ไม่ลืม | เขาเย้ยหยันความล้มเหลวของน้อง คำคนเหมือนคมหอก น้องร้องไห้และจำคำพูดนั้นไปอีกหลายปีไม่ลืม | ภาพเปรียบเทียบคำพูดกับอาวุธของไทยโบราณ สอนให้ระวังคำที่อาจทำร้ายใจคนรอบข้าง |
| ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ | คำพูดทักทายและออกรสด้วยถ้อยคำสุภาพ แต่ใจจริงคิดร้ายและพร้อมทำร้ายเมื่อมีโอกาส | เพื่อนร่วมงานคนนั้นทักทายดีทุกเช้า แต่นำเรื่องไปฟ้องเจ้านาย ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ ระวังให้ดี | สุภาษิตไทยที่เตือนเรื่องคนหน้าซื่อใจคด ใช้คำพูดดีปกปิดความคิดร้าย พบในวรรณคดีและตำราโบราณ |
| ปากหวานก้นเปรี้ยว | พูดจาหวานน่าฟัง แต่เนื้อในเป็นคนเอาเปรียบ ใช้คำหวานเพื่อหลอกให้คนหลงเชื่อแล้วทำร้าย | คนขายของเร่พูดจาหวานชวนซื้อ ปากหวานก้นเปรี้ยว พอเงินถึงมือก็ขายของไม่มีคุณภาพให้ลูกค้า | ภาพอาหารหวานที่กินแล้วทำให้รสปากเสีย เปรียบกับคำพูดหวานที่นำผลเสียมาให้ผู้ฟังในที่สุด |
| น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย | คำเตือนที่หนักแต่จริงใจช่วยให้คนรอด ส่วนคำเยินยอที่ไม่จริงทำให้คนหลงและพินาศ คำดีไม่จำเป็นต้องไพเราะเสมอ | ครูดุนักเรียนที่ขี้เกียจอ่านหนังสือ น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย เด็กจึงตื่นตัวและสอบติดมหาวิทยาลัย | สุภาษิตไทยที่ใช้ภาพปลาในน้ำร้อนและน้ำเย็น สอนเรื่องคุณค่าของคำเตือนแม้ฟังไม่ไพเราะแต่จริงใจ |
💭 หมวดพูดมากเกินจริง
หมวดนี้เตือนเรื่องการพูดมากเกินจำเป็น - การพูดยืดยาวที่ไม่ได้ใจความ การพูดต่อเนื่องไม่หยุดที่อาจสร้างปัญหา และคำพูดหวานเล็กน้อยที่นำไปสู่ผลกระทบใหญ่
| สุภาษิต | ความหมาย | ตัวอย่างการใช้ | ที่มา |
|---|---|---|---|
| พูดน้ำท่วมทุ่ง ผักบุ้งโหรงเหรง | พูดมาก พูดยืดยาว แต่เนื้อหาน้อย ไม่ได้ใจความ เหมือนน้ำที่ท่วมทุ่งกว้างแต่ผักบุ้งขึ้นน้อย | เขาพูดอธิบายโครงการนานหนึ่งชั่วโมง พูดน้ำท่วมทุ่ง ผักบุ้งโหรงเหรง สุดท้ายไม่มีใครจับใจความได้ | ภาพชาวนาเปรียบเทียบน้ำท่วมที่ไม่ทำให้ผักบุ้งงอกดี กับคำพูดที่ยืดยาวแต่ไม่มีเนื้อหาที่เป็นสาระ |
| พูดมากปากเปียก | พูดมากเกินไป เปลืองแรง เปลืองคำ ไม่ก่อประโยชน์ และอาจสร้างปัญหาตามมาให้ตัวเองเสีย | ผู้ใหญ่ห้ามเด็กไม่ให้นินทาเพื่อน พูดมากปากเปียก เดี๋ยวก็จะมีเรื่องกับใครจนไม่จบไม่สิ้น | คำเปรียบเทียบของไทยโบราณ ภาพปากที่เปียกจากการพูดต่อเนื่อง สอนเรื่องการประมาณตนในการพูด |
| น้ำผึ้งหยดเดียว | คำพูดหวานหรือคำยอเล็กน้อยที่ทำให้เกิดเรื่องใหญ่ ปัญหาเล็กจากคำพูดที่นำไปสู่ผลกระทบหนัก | เพื่อนยอแค่หน่อย เธอก็เปิดความลับครอบครัวให้ฟัง น้ำผึ้งหยดเดียว เรื่องลุกลามถึงคนทั้งหมู่บ้าน | ภาพน้ำผึ้งหยดเดียวที่ดึงดูดมดมาเป็นจำนวนมาก สอนเรื่องผลกระทบที่ใหญ่จากคำพูดเล็กน้อย |
📣 หมวดคำลือและหูเบา
หมวดสุดท้ายว่าด้วยข่าวลือและการรับฟัง - การส่งต่อคำพูดจากปากสู่ปาก คนที่เชื่อง่ายโดยไม่ตรวจสอบ และคนปากร้ายที่ชอบนินทาผู้อื่น เป็นภัยทางการสื่อสารที่ต้องระวัง
| สุภาษิต | ความหมาย | ตัวอย่างการใช้ | ที่มา |
|---|---|---|---|
| ปากต่อปาก | ข้อมูลหรือคำลือที่ส่งต่อกันจากคนหนึ่งไปอีกคนหนึ่ง ผ่านการพูดโดยไม่ผ่านสื่ออื่น แพร่กระจายเร็ว | เรื่องเปิดร้านอาหารใหม่กระจายผ่านปากต่อปาก สามวันก็มีคนรู้ไปทั้งซอย ลูกค้าแห่กันมาลอง | สำนวนไทยที่ใช้บ่งบอกการสื่อสารแบบส่งต่อด้วยปากในยุคก่อนสื่อสมัยใหม่ ยังใช้ในปัจจุบัน |
| หูเบา | เชื่อคำพูดของคนอื่นง่าย โดยไม่กลั่นกรองหรือตรวจสอบความจริง เป็นคนที่ถูกหลอกได้ง่าย | เขาหูเบา ใครพูดอะไรก็เชื่อหมด สุดท้ายโดนหลอกซื้อของปลอมราคาแพงเป็นแสนบาท | ภาพหูที่เบาและพร้อมรับเสียงทุกอย่าง สำนวนไทยที่เปรียบกับการรับฟังโดยขาดวิจารณญาณ |
| ปากปลาร้า | คนที่ปากร้าย พูดไม่ดี ชอบนินทา ชอบใส่ร้ายผู้อื่น คำพูดที่ออกมาเหมือนกลิ่นปลาร้าที่ฉุนรุนแรง | อย่าไปคุยกับยายปากปลาร้าเลย ใครเป็นเรื่องดี ๆ พอเข้าหูแกก็กลายเป็นเรื่องร้ายทุกที | ภาพปลาร้า (ปลาหมัก) ที่มีกลิ่นแรง เปรียบกับคนที่ปากร้าย กลิ่นปากของเขาเหม็นเหมือนปลาร้า |
📝 วิธีนำสุภาษิตเกี่ยวกับการพูดไปใช้
สุภาษิตในหน้านี้สามารถนำไปใช้ในงานเขียนและการสื่อสารหลายรูปแบบ:
- การเขียนเรียงความ: ใช้เปิดหรือปิดเรียงความเรื่องเกี่ยวกับวาทศิลป์ การสื่อสาร การรักษาคำพูด หรือผลกระทบของการนินทา
- การพูดในห้องเรียน: ครูใช้สุภาษิตยกตัวอย่างประกอบบทเรียนวรรณคดี วิชาภาษาไทย หรือกิจกรรมคุณธรรมจริยธรรมในห้องเรียน
- การสอบ ป.6 และ ม.3: ออกในข้อสอบโอเน็ตและข้อสอบกลางภาคบ่อย ในรูปแบบ "สุภาษิตข้อใดสอนเรื่องการรักษาคำพูด" หรือ "ความหมายของคมในฝักคือ"
- การเขียนคำขวัญและสโลแกน: นำมาเป็นแก่นในการสร้างคำขวัญวันต่อต้านการกลั่นแกล้ง วันสันติภาพ หรือกิจกรรมรณรงค์เรื่องการสื่อสารเชิงบวก
- การกล่าวสุนทรพจน์: ผู้นำชุมชน ครู ผู้ปกครอง ใช้สุภาษิตสรุปแนวคิดเรื่องการพูดในประโยคเดียวที่จดจำง่ายและสร้างความตระหนัก
คู่มือที่เกี่ยวข้อง: 📑 รวมสุภาษิตทั้งหมด ก-ฮ · 🏆 สุภาษิตยอดนิยม · 📥 ดาวน์โหลดใบงาน PDF
กลับสู่ภาพรวม: 🏠 คลังสุภาษิตทั้งหมด · 🌾 คลังคำพังเพย · 💬 คลังสำนวนไทย