สุภาษิตไทย

👨‍👩‍👧‍👦 สุภาษิตเกี่ยวกับครอบครัว

สุภาษิตเกี่ยวกับครอบครัว คือ คำสอนสั้นกระชับของไทยที่บอกถึงความสัมพันธ์ในครอบครัว ทั้งระหว่างพ่อแม่กับลูก พี่น้องกับพี่น้อง สามีภรรยา และความผูกพันทางสายเลือดที่แข็งแกร่งกว่าสิ่งใด - คลังนี้รวบรวมและจัดกลุ่มตามแก่นเรื่องหลัก ลูกเหมือนพ่อแม่ · การเลี้ยงดูบุตร · บุญคุณและความกตัญญู · พี่น้องและสายเลือด · คู่สมรสและบ้าน - พร้อมความหมาย ตัวอย่างประโยค และที่มาทางวัฒนธรรม เหมาะสำหรับนักเรียน ป.1-ม.ปลาย ครูภาษาไทย และผู้ปกครอง

18 สุภาษิต
5 หมวดแก่นเรื่อง
ป.1-ม.6 ระดับชั้น
3 ส่วน ข้อมูลต่อข้อ

🪞 หมวดลูกเหมือนพ่อแม่

สุภาษิตหมวดนี้สอนว่า ลูกมักสะท้อนพ่อแม่ ทั้งหน้าตา นิสัย และพฤติกรรม การอบรมตั้งแต่เยาว์วัยจึงสำคัญที่สุด เพราะเด็กเล็กสอนง่าย ส่วนผู้ใหญ่นิสัยติดแล้วเปลี่ยนยาก

สุภาษิต ความหมาย ตัวอย่างการใช้ ที่มา
ดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ การจะดูสัตว์หรือสิ่งของให้ดูที่สำคัญที่สุด การจะดูคนให้ดูที่ครอบครัวและการเลี้ยงดู ลูกมักสะท้อนพ่อแม่ ก่อนตกลงแต่งงาน ผู้ใหญ่ให้คำสอนว่า ดูช้างให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ ให้พิจารณาครอบครัวฝ่ายหญิงด้วย คำเปรียบเทียบของไทยโบราณ ใช้กันแพร่หลายในตำราสอนการเลือกคู่และการรู้จักคน
ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น ลูกมักมีลักษณะเหมือนพ่อแม่ ทั้งหน้าตา นิสัย และพฤติกรรม เพราะอยู่ในการเลี้ยงดูเดียวกัน น้องเป็นนักวาดเหมือนคุณแม่ ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น ฝีมือศิลปะส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นในครอบครัวนี้ ภาพลูกไม้ที่ตกลงใต้ต้น พบในวรรณกรรมไทยและเป็นสำนวนสากลที่หลายชาติมีรูปแบบคล้ายกัน
ไม้อ่อนดัดง่าย ไม้แก่ดัดยาก เด็กเล็กสอนง่ายปลูกฝังคุณธรรมได้ ส่วนผู้ใหญ่นิสัยติดแล้วเปลี่ยนยาก พ่อแม่ควรอบรมตั้งแต่ลูกยังเล็ก คุณยายเตือนแม่ว่า ไม้อ่อนดัดง่าย ไม้แก่ดัดยาก ควรสอนให้ลูกรู้จักประหยัดและกตัญญูตั้งแต่อนุบาล ภาพการดัดไม้ทำเฟอร์นิเจอร์ที่ต้องทำตอนไม้ยังอ่อน เปรียบกับการอบรมเด็กตั้งแต่เยาว์วัย

🌱 หมวดการเลี้ยงดูบุตร

หมวดนี้สอนเรื่องการอบรมเลี้ยงดู - ความรักที่แท้คือการตักเตือนสั่งสอน ไม่ใช่การตามใจ ระวังการเลี้ยงดูคนที่ไม่กตัญญู และการตักเตือนต้องประณีตไม่ให้เสียใจหรือเสียหน้า

สุภาษิต ความหมาย ตัวอย่างการใช้ ที่มา
รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี รักวัวต้องผูกล่ามไม่ให้หาย รักลูกต้องดุว่าตักเตือนเมื่อทำผิด ความรักที่แท้คือการอบรมไม่ใช่ตามใจ พ่อตักเตือนลูกที่โกหก รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี ไม่ใช่ใจร้าย แต่ต้องการให้ลูกเป็นคนซื่อสัตย์โตขึ้น คำสอนของไทยโบราณเรื่องการอบรมบุตร ที่เน้นว่าความรักต้องคู่กับการสั่งสอนอย่างเหมาะสม
เลี้ยงลูกเสือลูกจระเข้ เลี้ยงดูคนหรือลูกที่นิสัยร้าย ในที่สุดจะหันมาทำร้ายตัวเองที่เป็นผู้เลี้ยงดู เหมือนเสือและจระเข้ที่กินคนเลี้ยง คุณยายเศร้าใจที่หลานที่เลี้ยงมาตั้งแต่เด็กฉ้อโกงเงิน เลี้ยงลูกเสือลูกจระเข้ ที่สุดถูกหลานหลอกไม่เหลือ คำสอนของไทยที่ใช้ภาพเสือและจระเข้สัตว์ดุร้าย เตือนเรื่องการเลี้ยงดูคนหรือลูกที่ไม่กตัญญู
บัวไม่ให้ช้ำ น้ำไม่ให้ขุ่น การจัดการเรื่องในครอบครัวต้องทำอย่างประณีต ไม่ให้ฝ่ายใดเสียใจหรือเสียหน้า รักษาทั้งสองฝ่ายไว้ คุณแม่ตักเตือนลูกอย่างนุ่มนวลต่อหน้าญาติ บัวไม่ให้ช้ำ น้ำไม่ให้ขุ่น ลูกเข้าใจและญาติก็ไม่อึดอัดใจ ภาพการเก็บบัวจากน้ำที่ต้องทำเบามือ ไม่ทำให้บัวช้ำและไม่ทำน้ำขุ่น สอนเรื่องความประณีตในการพูดและทำ

🙏 หมวดบุญคุณและความกตัญญู

หมวดนี้สอนเรื่องบุญคุณพ่อแม่ที่ยิ่งใหญ่หาที่เปรียบไม่ได้ และหน้าที่ของลูกในการตอบแทน ทั้งเมื่อท่านอยู่ในวัยทำงานและในวัยชรา เป็นหัวใจของคำสอนเรื่องครอบครัวไทย

สุภาษิต ความหมาย ตัวอย่างการใช้ ที่มา
กตัญญูรู้คุณ รู้จักบุญคุณของผู้ที่เลี้ยงดูและตอบแทนด้วยการกระทำ เป็นคุณสมบัติสำคัญของลูกที่ดี แม้ได้ทำงานในเมืองใหญ่ เขาส่งเงินกลับบ้านทุกเดือน กตัญญูรู้คุณ เพราะระลึกถึงพ่อแม่ที่ส่งเรียนจบ หลักธรรมพระพุทธศาสนา 7 ประการของบุคคลกตัญญู ที่ปรับใช้ในวัฒนธรรมไทยมาช้านาน
ตอบแทนข้าวแดงแกงร้อน ตอบแทนบุญคุณของพ่อแม่ที่เลี้ยงดูด้วยข้าวและกับข้าวมาตั้งแต่เล็ก ด้วยการดูแลในยามที่ท่านชรา เมื่อแม่ป่วยอายุมาก ลูก ๆ ผลัดกันมาเฝ้าทุกวัน ตอบแทนข้าวแดงแกงร้อน ที่ท่านเลี้ยงเรามาตลอด ภาพข้าวสารแดง (ข้าวกล้อง) และแกงร้อนที่พ่อแม่ทำให้ลูกในครัวเรือนไทย สื่อถึงการเลี้ยงดูตลอดมา
พระคุณพ่อแม่หาที่เปรียบไม่ได้ บุญคุณของพ่อแม่ที่อุ้มท้อง เลี้ยงดู ส่งเสีย และคอยห่วงใย ไม่มีสิ่งใดในโลกเทียบได้ เมื่อโตขึ้นและมีลูกของตัวเอง เขาเข้าใจว่า พระคุณพ่อแม่หาที่เปรียบไม่ได้ การงานทุกอย่างต้องห่วงลูกตลอด คำสอนสากลที่ปรับเข้ากับวัฒนธรรมไทยเรื่องบุญคุณพ่อแม่ พบในเทศนาและตำราคุณธรรมจริยธรรม
พ่อแม่เปรียบดั่งร่มโพธิ์ร่มไทร พ่อแม่เป็นที่พึ่งของลูก คอยปกป้องและให้ความร่มเย็น เหมือนต้นโพธิ์และต้นไทรขนาดใหญ่ที่ให้ร่มเงา เมื่อมีปัญหาทุกข์ใจ เขากลับบ้านไปหาพ่อแม่เสมอ พ่อแม่เปรียบดั่งร่มโพธิ์ร่มไทร ที่ให้ความสงบและกำลังใจ ต้นโพธิ์และต้นไทรเป็นต้นไม้ใหญ่ในวัฒนธรรมไทย ใช้เปรียบเทียบความเข้มแข็งและร่มเย็นของพ่อแม่

👫 หมวดพี่น้องและสายเลือด

หมวดนี้ว่าด้วยความผูกพันระหว่างพี่น้องและคนในสายเลือดเดียวกัน - ความช่วยเหลือกันในยามจำเป็น การไม่ทำร้ายกัน และผลร้ายของการทรยศคนในครอบครัว ซึ่งเป็นความผิดที่ร้ายแรงที่สุดในมุมมองของไทย

สุภาษิต ความหมาย ตัวอย่างการใช้ ที่มา
เลือดข้นกว่าน้ำ ความผูกพันระหว่างคนในครอบครัวที่มีสายเลือดเดียวกัน แข็งแกร่งกว่าความสัมพันธ์กับคนนอก เมื่อมีเรื่องร้ายเกิดในตระกูล พี่น้องช่วยกันเต็มที่ เลือดข้นกว่าน้ำ ที่สุดก็ผ่านวิกฤตไปด้วยกัน สำนวนสากลที่พบในหลายวัฒนธรรม รวมถึงไทย ใช้บอกความผูกพันของครอบครัวที่เหนือกว่าความสัมพันธ์อื่น
พี่น้องท้องเดียวกัน พี่น้องที่เกิดจากท้องแม่เดียวกัน ควรรักและช่วยเหลือกัน ไม่ใช่ทะเลาะหรือชิงดีชิงเด่นกัน เมื่อพี่ชายขัดสน น้องชายส่งเงินช่วยทันที พี่น้องท้องเดียวกัน ต้องช่วยกันในยามจำเป็น คำเปรียบเทียบของไทยเรื่องสายเลือดและความสัมพันธ์พี่น้อง ใช้ทั้งในวรรณคดีและชีวิตประจำวัน
ทรพีฆ่าน้อง คนในครอบครัวที่หักหลังหรือทำร้ายญาติพี่น้องของตนเอง เป็นความผิดร้ายแรงที่สุดในมุมมองของไทย เมื่อพี่ชายฟ้องร้องน้องเรื่องมรดก ทรพีฆ่าน้อง ทุกคนในครอบครัวก็หมดศรัทธาในพี่ชายคนนี้ มาจากตัวละครทรพีในวรรณคดีไทยและรามเกียรติ์ ที่ฆ่าน้องด้วยความริษยา กลายเป็นสำนวนเตือนใจ
เกลือเป็นหนอน คนในครอบครัวหรือกลุ่มเดียวกัน ทรยศหรือนำความลับไปบอกคนนอก ทำให้เกิดความเสียหายจากภายใน เรื่องลับในครอบครัวรั่วไหลออกไปสู่บ้านอื่น พบว่าเกลือเป็นหนอน คนในบ้านนำเรื่องไปเล่าให้คนภายนอกฟัง ภาพเกลือที่ไม่ควรมีหนอนเกิดในนั้นเพราะเกลือเป็นสารกันบูด เปรียบกับคนในกลุ่มเดียวกันที่ทรยศ

💑 หมวดคู่สมรสและบ้าน

หมวดสุดท้ายว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างสามีภรรยาและการครองเรือน - ความซื่อสัตย์ในชีวิตคู่ การใช้ชีวิตร่วมกันทุกข์สุข อำนาจในครอบครัวที่บางครั้งสะท้อนผ่านสำนวนเชิงตลก และการพึ่งพาอาศัยกันของคนทั้งบ้าน

สุภาษิต ความหมาย ตัวอย่างการใช้ ที่มา
ผัวเดียวเมียเดียว คู่สามีภรรยาที่อยู่ด้วยกันอย่างซื่อสัตย์ ไม่มีคู่อื่น เป็นค่านิยมของครอบครัวไทยที่ดี คุณตาคุณยายอยู่ด้วยกันมาตลอด 60 ปี ผัวเดียวเมียเดียว เป็นแบบอย่างของคู่สามีภรรยาที่ลูกหลานชื่นชม คำสอนเรื่องการครองเรือนในวัฒนธรรมไทย ที่เน้นความซื่อสัตย์และความมั่นคงในชีวิตคู่
เก็บดอกไม้ร่วมต้น สามีภรรยาที่ใช้ชีวิตคู่ด้วยกัน ทุกข์สุขร่วมกัน เปรียบเหมือนดอกไม้ที่อยู่บนต้นเดียวกัน คู่บ่าวสาวสาบานต่อหน้าผู้ใหญ่ว่าจะเก็บดอกไม้ร่วมต้น ไม่ว่าจะร่ำรวยหรือลำบากก็จะอยู่ด้วยกัน ภาพการเก็บดอกไม้จากต้นเดียวกัน เปรียบกับคู่สามีภรรยาที่ใช้ชีวิตร่วมกันในบ้านเดียว
กลัวเมีย สามีที่ยอมตามภรรยาทุกอย่าง ไม่กล้าขัดใจ ใช้เชิงตลกเตือนเรื่องอำนาจในครอบครัวที่หญิงมักดูแลด้านการเงิน เพื่อนพูดเย้ากันว่า เพื่อนคนนี้กลัวเมีย ไม่กล้าไปสังสรรค์เพราะกลัวภรรยาดุ ทุกคนหัวเราะกัน สำนวนไทยเชิงตลกเกี่ยวกับอำนาจในครอบครัวไทย ที่ภรรยามักเป็นผู้กุมเศรษฐกิจของบ้าน
น้ำพึ่งเรือ เสือพึ่งป่า ทุกคนในครอบครัวและสังคมต้องพึ่งพาอาศัยกัน เหมือนน้ำต้องการเรือเดิน เสือต้องการป่าอยู่อาศัย ครอบครัวนี้ลูกหลานช่วยกันทำกิจการของบ้าน น้ำพึ่งเรือ เสือพึ่งป่า ทุกคนมีบทบาทและเติบโตไปด้วยกัน คำเปรียบเทียบของไทยเรื่องการพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน พบในวรรณกรรมไทยและคำสอนพื้นบ้าน

📝 วิธีนำสุภาษิตเกี่ยวกับครอบครัวไปใช้

สุภาษิตในหน้านี้สามารถนำไปใช้ในงานเขียนและการสื่อสารในครอบครัวหลายรูปแบบ:

  • การเขียนเรียงความ: ใช้เปิดหรือปิดเรียงความเรื่องเกี่ยวกับครอบครัว วันแม่ วันพ่อ วันครอบครัวไทย หรือบทบาทของพ่อแม่ในชีวิตประจำวัน
  • การพูดในห้องเรียน: ครูใช้สุภาษิตยกตัวอย่างประกอบบทเรียนวรรณคดี วิชาสังคมศึกษา หรือกิจกรรมวันครอบครัวในห้องเรียน
  • การสอบ ป.6 และ ม.3: ออกในข้อสอบโอเน็ตและข้อสอบกลางภาคบ่อย ในรูปแบบ "สุภาษิตข้อใดสอนเรื่องความกตัญญู" หรือ "ความหมายของลูกไม้หล่นไม่ไกลต้นคือ"
  • การเขียนการ์ดวันแม่และวันพ่อ: นำมาเป็นแก่นในการเขียนข้อความถึงพ่อแม่ในวันสำคัญ เช่น พระคุณพ่อแม่หาที่เปรียบไม่ได้ หรือพ่อแม่เปรียบดั่งร่มโพธิ์ร่มไทร
  • การสอนลูกหลานในครอบครัว: ผู้ใหญ่ในบ้านใช้สุภาษิตสรุปคำสอนในประโยคเดียวที่จดจำง่าย เช่น รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี หรือไม้อ่อนดัดง่าย ไม้แก่ดัดยาก

คู่มือที่เกี่ยวข้อง: 📑 รวมสุภาษิตทั้งหมด ก-ฮ · 🏆 สุภาษิตยอดนิยม · 📥 ดาวน์โหลดใบงาน PDF

กลับสู่ภาพรวม: 🏠 คลังสุภาษิตทั้งหมด · 🌾 คลังคำพังเพย · 💬 คลังสำนวนไทย

ข้อมูลเพิ่มเติม

บทความแนะนำ