คำพังเพย

คำพังเพยเกี่ยวกับเงินและทรัพย์สิน - เรียนรู้ความหมายและบริบทการใช้

คำพังเพยเกี่ยวกับเงินและทรัพย์สิน คือภูมิปัญญาไทยที่สะท้อนมุมมองต่อความโลภ การหาทรัพย์ การออมอดออม และคุณค่าที่แท้จริงของเงิน คำพังเพยเหล่านี้ถ่ายทอดบทเรียนจากชีวิตจริงของคนไทยรุ่นก่อน เพื่อเตือนใจให้รู้จักพอดีกับทรัพย์สินที่มีอยู่

ทำไมคำพังเพยเรื่องเงินจึงยังตรงกับชีวิตในปัจจุบัน

แม้จะเป็นภูมิปัญญาเก่าแก่ คำพังเพยเรื่องเงินและทรัพย์สินยังคงใช้ได้จริงในทุกยุค ไม่ว่าจะเป็นการเตือนให้ระวังความโลภ การสอนให้รู้จักคว้าโอกาส หรือการชี้ให้เห็นว่าทรัพย์สินที่แท้จริงนั้นไม่ใช่แค่ตัวเลขในบัญชี

หมวดที่ 1 - ความโลภและอันตรายของมัน

คำพังเพย ความหมาย บริบทการใช้
โลภมากลาภหาย ความโลภมากเกินไปทำให้สูญเสียสิ่งที่มีอยู่ ยิ่งอยากได้มากยิ่งไม่ได้อะไรเลย ใช้เตือนคนที่ไม่รู้จักพอ อยากได้มากเกินไปจนเสียโอกาสหรือสูญเสียสิ่งที่มีอยู่
อยากได้ช้างทั้งตัว ได้แต่ขี้ช้าง ความโลภมากเกินไปทำให้ได้ผลที่แย่กว่าที่ควร หรือไม่ได้อะไรที่มีค่าเลย ใช้เตือนคนที่욕심มากจนไม่ยอมรับสิ่งที่ดีพอ แล้วสุดท้ายเสียโอกาสทั้งหมด
ตาโตกว่าท้อง ต้องการสิ่งของมากเกินกว่าที่จำเป็นหรือสามารถรับไว้ได้จริง ใช้พูดถึงคนที่เลือกซื้อหรืออยากได้เกินกว่าความต้องการที่แท้จริงของตน
ปลาหน้าไซ คนที่เห็นแต่ผลประโยชน์โดยไม่คิดถึงกับดักหรืออันตรายที่ซ่อนอยู่เบื้องหลัง ใช้เตือนคนที่ถูกล่อด้วยผลประโยชน์ทางเงินโดยไม่ระวังความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่
เห็นแก่ลาภ ยอมทำทุกอย่างเพื่อให้ได้ทรัพย์สินหรือผลประโยชน์ โดยไม่คำนึงถึงคุณธรรมหรือผู้อื่น ใช้วิจารณ์คนที่ทำสิ่งผิดหรือเอาเปรียบผู้อื่นเพียงเพราะอยากได้เงินหรือสิ่งตอบแทน

หมวดที่ 2 - การหาทรัพย์และโอกาส

คำพังเพย ความหมาย บริบทการใช้
น้ำขึ้นให้รีบตัก รีบคว้าโอกาสและหาประโยชน์เมื่อมีโอกาสดี เพราะโอกาสมีช่วงเวลาจำกัด ใช้เตือนให้รีบดำเนินการในช่วงที่เศรษฐกิจหรือสถานการณ์เอื้ออำนวย ไม่รอช้า
มีสลึงพึงบรรจบให้ครบบาท รู้จักสะสมทีละน้อยอย่างสม่ำเสมอ เพราะเงินเล็กน้อยรวมกันก็กลายเป็นจำนวนมากได้ ใช้สอนให้รู้จักออมและสะสมทีละเล็กละน้อย ไม่ดูถูกเงินจำนวนน้อย
ทำนาบนหลังคน หากินโดยอาศัยแรงงานและผลงานของผู้อื่น โดยไม่ลงทุนลงแรงเองอย่างยุติธรรม ใช้วิจารณ์คนที่แสวงหาประโยชน์จากผู้อื่นโดยไม่ตอบแทนอย่างเป็นธรรม
ข้าวยากหมากแพง ช่วงเวลาที่เศรษฐกิจฝืดเคือง ทุกอย่างหายากและมีราคาสูง ทำให้ดำรงชีวิตลำบาก ใช้อธิบายสภาวะเศรษฐกิจที่ย่ำแย่ หรือช่วงที่รายได้ไม่เพียงพอกับค่าครองชีพ
เงินเป็นใหญ่ในแผ่นดิน ทรัพย์สินมีอิทธิพลในสังคม ผู้มีเงินมักได้รับสิทธิประโยชน์และอำนาจมากกว่า ใช้อธิบายความเป็นจริงของสังคมที่เงินมีบทบาทสำคัญต่อโอกาสและสถานะของคน

หมวดที่ 3 - การออมและการใช้จ่าย

คำพังเพย ความหมาย บริบทการใช้
เก็บหอมรอมริบ ประหยัดและสะสมทีละน้อยอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นจำนวนมากในที่สุด ใช้สอนการออมเงินอย่างสม่ำเสมอ แม้จะออมได้น้อยในแต่ละครั้งก็ตาม
ชักหน้าไม่ถึงหลัง รายได้ไม่เพียงพอกับรายจ่าย ทำให้เดือดร้อนและขาดแคลนอยู่ตลอดเวลา ใช้อธิบายสถานะการเงินที่ลำบาก หรือเตือนให้ควบคุมรายจ่ายไม่ให้เกินรายรับ
รู้จักอยู่ รู้จักกิน รู้จักดำรงชีวิตให้เหมาะสมกับฐานะและรายได้ของตน ไม่ฟุ่มเฟือยเกินตัว ใช้สอนให้ใช้ชีวิตพอเพียง ไม่ใช้จ่ายเกินกว่าที่หาได้ หรือเลียนแบบคนรวยโดยไม่มีฐานะรองรับ
กินปลาให้ดูก้าง กินข้าวให้ดูนา พิจารณาให้รอบคอบก่อนใช้จ่าย รู้จักขอบเขตของตนเองและใช้ตามที่มีอยู่ ใช้เตือนให้ใช้จ่ายตามความจำเป็นและกำลังที่มี ไม่ประมาทหรือหยิบใช้เกินควร
ทองคำยังต้องชั่ง แม้แต่สิ่งที่ดูน่าเชื่อถือยังต้องตรวจสอบและวัดให้ถูกต้องก่อนเชื่อ ใช้เตือนให้ตรวจสอบความถูกต้องก่อนลงทุนหรือทำธุรกรรมทางการเงิน อย่าเชื่อใครง่ายๆ

หมวดที่ 4 - คุณค่าที่แท้จริงของทรัพย์

คำพังเพย ความหมาย บริบทการใช้
เงินทองเป็นมายา ข้าวปลาเป็นของจริง ทรัพย์สมบัติเป็นสิ่งชั่วคราวและไม่แน่นอน แต่ปัจจัยสี่ที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตต่างหากที่สำคัญกว่า ใช้เตือนสติคนที่ยึดติดกับความมั่งคั่ง ให้หันมาให้คุณค่ากับสิ่งที่จำเป็นต่อชีวิตจริงๆ
ทองแท้ไม่กลัวไฟ สิ่งที่ดีแท้จริงย่อมทนทานต่อการทดสอบได้ เช่นเดียวกับทรัพย์ที่หามาด้วยความซื่อสัตย์ ใช้พูดถึงความน่าเชื่อถือและคุณภาพที่แท้จริง ทั้งของสิ่งของและของบุคคล
มีเงินก็มีหน้า ในสังคม ผู้ที่มีทรัพย์สินมักได้รับการยกย่องและให้ความสำคัญมากกว่า ใช้อธิบายความเป็นจริงของสังคมที่มักวัดคุณค่าคนด้วยฐานะทางการเงิน
มีทรัพย์มีทุกข์ ยิ่งมีทรัพย์สินมากยิ่งมีความกังวลและภาระที่ต้องดูแลมากขึ้นตาม ใช้เตือนสติว่าความมั่งคั่งมาพร้อมกับความรับผิดชอบและความกังวล ไม่ใช่แค่ความสุข
รวยเพราะขยัน จนเพราะขี้เกียจ ความมั่งคั่งมาจากความขยันหมั่นเพียร ส่วนความยากจนมักเกิดจากความเกียจคร้านและไม่ลงมือทำ ใช้สอนให้ขยันหาทรัพย์ด้วยตนเอง ไม่ปล่อยให้เวลาผ่านไปโดยเปล่าประโยชน์

เทคนิคจดจำคำพังเพยเรื่องเงินและทรัพย์สิน

  • จับคู่กับประสบการณ์ตรง - เชื่อมคำพังเพยกับสถานการณ์จริง เช่น "โลภมากลาภหาย" นึกถึงเหตุการณ์ที่เคยอยากได้มากเกินไปแล้วเสียโอกาส
  • แบ่งกลุ่มตามบทเรียน - จำแยกตามธีม ความโลภ / การหาโอกาส / การออม / คุณค่าแท้ของเงิน ช่วยให้นึกออกเร็วขึ้นในข้อสอบ
  • สังเกตภาพในคำพังเพย - "น้ำขึ้นให้รีบตัก" นึกภาพน้ำที่ขึ้นมาชั่วคราว "ปลาหน้าไซ" นึกภาพปลาที่ว่ายเข้าหาไซโดยไม่รู้อันตราย
  • ลองใช้ในประโยคจริง - นำคำพังเพยไปเติมในประโยคที่สมเหตุสมผล เช่น "เขาโลภมากลาภหาย เพราะปฏิเสธข้อเสนอที่ดีพอในตอนแรก"
ข้อ 1/5

คำถามที่ 1: คำพังเพย 'โลภมากลาภหาย' หมายถึงอะไร

เรียนต่อในคำพังเพย

ข้อมูลเพิ่มเติม

บทความแนะนำ