สำนวนไทย

สำนวนไทยหมวดสัตว์ - เรียนรู้ความหมายและบริบทการใช้ในชีวิตจริง

สำนวนไทยหมวดสัตว์ คือสำนวนที่ใช้พฤติกรรมของสัตว์เป็นภาพเปรียบเทียบเพื่อสื่อความหมายแฝง คนไทยสังเกตธรรมชาติของสัตว์รอบตัวมานานหลายชั่วอายุคน แล้วถ่ายทอดเป็นถ้อยคำที่ยังคงใช้ได้จริงในการอธิบายพฤติกรรมและสถานการณ์ในสังคมปัจจุบัน

ทำไมคนไทยจึงใช้สัตว์เป็นภาพเปรียบเทียบในสำนวน

สังคมไทยในอดีตเป็นสังคมเกษตรกรรมที่ใกล้ชิดกับธรรมชาติ คนไทยจึงสังเกตพฤติกรรมของสัตว์รอบตัวอย่างละเอียด ทั้งสัตว์เลี้ยงในบ้านอย่างไก่และหมา สัตว์ในน้ำอย่างปลาและกบ และสัตว์ป่าอย่างช้างและเสือ การเปรียบเทียบกับสัตว์ช่วยให้เห็นภาพชัดและจดจำง่ายกว่าการอธิบายตรงๆ

หมวดที่ 1 - สำนวนเกี่ยวกับไก่และนก

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง สิ่งภายนอกอย่างการแต่งกายช่วยเสริมให้คนดูดีขึ้น เหมือนไก่ที่สวยเพราะขนที่มี ใช้พูดถึงความสำคัญของการแต่งกายและบุคลิกภาพในการสร้างความประทับใจ
ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ คนสองคนต่างรู้ความลับหรือจุดอ่อนของกันและกัน จึงไม่กล้าเปิดเผยเรื่องอีกฝ่าย ใช้อธิบายความสัมพันธ์ที่ทั้งสองฝ่ายมีข้อมูลผูกมัดกันไว้ ไม่สามารถทำร้ายกันได้
ไก่อ่อน คนที่ยังไม่มีประสบการณ์ ขาดความชำนาญในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ใช้เรียกคนที่เพิ่งเริ่มต้นเรียนรู้หรือทำงานใหม่ ยังไม่เก่ง
นกน้อยทำรังแต่พอตัว รู้จักประมาณตน ทำสิ่งใดให้เหมาะสมกับฐานะและความสามารถของตัวเอง ใช้สอนให้รู้จักพอเพียง ไม่ทำเกินกำลังหรือเลียนแบบคนอื่นโดยไม่มีฐานะรองรับ
นกสองหัว คนที่เข้าข้างทั้งสองฝ่ายในเวลาเดียวกัน เพื่อรักษาผลประโยชน์ของตน ใช้วิจารณ์คนที่ไม่แสดงจุดยืนชัดเจน เปลี่ยนใจตามฝ่ายที่ได้เปรียบ

หมวดที่ 2 - สำนวนเกี่ยวกับปลาและสัตว์น้ำ

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
ปลาใหญ่กินปลาเล็ก ผู้ที่มีอำนาจหรือทุนมากกว่าย่อมเอาเปรียบและได้ประโยชน์เหนือผู้ที่อ่อนแอกว่า ใช้อธิบายพลวัตในธุรกิจหรือสังคมที่ผู้แข็งแกร่งครอบงำผู้อ่อนแอ
ปลาหมอตายเพราะปาก คนที่ประสบความเดือดร้อนเพราะคำพูดของตัวเอง ไม่ระวังคำพูดจนเกิดผลเสีย ใช้เตือนให้ระวังคำพูด เพราะคำพูดที่ไม่คิดอาจนำมาซึ่งปัญหาใหญ่
กบในกะลาครอบ คนที่มีความรู้และมุมมองจำกัด เพราะอยู่ในวงแคบไม่ได้สัมผัสโลกภายนอก ใช้เปรียบเปรยคนที่ขาดประสบการณ์ คิดว่าสิ่งที่ตัวเองรู้คือทั้งหมดของโลก
ปลาข้องเดียวกัน คนที่อยู่ในกลุ่มหรือสถานการณ์เดียวกัน มักมีชะตากรรมเดียวกัน ใช้อธิบายความสัมพันธ์ของคนที่ผูกพันกันด้วยสภาพแวดล้อมหรือผลประโยชน์เดียวกัน
ตีงูให้กากิน ลงทุนลงแรงทำงานแต่ผลประโยชน์ตกไปอยู่กับผู้อื่น ไม่ได้รับสิ่งที่สมควรได้ ใช้บ่นหรือวิจารณ์สถานการณ์ที่ทำงานหนักแต่ผู้อื่นได้รับเครดิตหรือผลตอบแทน

หมวดที่ 3 - สำนวนเกี่ยวกับช้าง เสือ และสัตว์ใหญ่

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
ขี่ช้างจับตั๊กแตน ใช้ทรัพยากรหรือกำลังมากเกินไปกับงานเล็กๆ ที่ไม่จำเป็นต้องใช้ขนาดนั้น ใช้วิจารณ์การวางแผนที่ใช้กำลังหรืองบประมาณเกินความจำเป็นกับงานเล็ก
หนีเสือปะจระเข้ หนีจากปัญหาหนึ่งแต่กลับเจอปัญหาที่ใหญ่หรือร้ายกว่าเดิม ใช้บรรยายสถานการณ์ที่พยายามแก้ปัญหาแต่กลับเจอปัญหาใหม่ที่หนักกว่า
เสือซ่อนเล็บ คนที่มีความสามารถหรืออำนาจซ่อนอยู่ แต่ไม่แสดงออกให้คนอื่นเห็นง่ายๆ ใช้พูดถึงคนที่ดูธรรมดาแต่จริงๆ มีฝีมือสูง หรือเตือนให้ระวังคนที่ดูเงียบๆ
ช้างเผือกเกิดในป่า คนเก่งหรือคนพิเศษที่เกิดในครอบครัวธรรมดา ไม่จำเป็นต้องเกิดในตระกูลใหญ่ ใช้ให้กำลังใจคนที่มีฐานะธรรมดา ว่าสามารถประสบความสำเร็จได้เช่นกัน
ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวมาปิดไม่มิด ความผิดหรือเรื่องใหญ่ที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่สามารถปกปิดได้ด้วยข้ออ้างเล็กๆ น้อยๆ ใช้พูดถึงสถานการณ์ที่พยายามปกปิดเรื่องใหญ่ด้วยคำแก้ตัวที่ไม่สมเหตุผล

หมวดที่ 4 - สำนวนเกี่ยวกับหมา ลิง กระต่าย และสัตว์อื่นๆ

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
หมาเห่าใบตอง คนที่พูดเสียงดังหรือขู่ฟ่อๆ แต่ไม่มีอำนาจหรือความสามารถจริง ใช้วิจารณ์คนที่ชอบอวดอ้างหรือข่มขู่ แต่จริงๆ ไม่มีพลังหรือฝีมือสนับสนุน
ลิงได้แก้ว คนที่ได้รับสิ่งมีค่าแต่ไม่รู้คุณค่าหรือไม่รู้จักวิธีใช้ให้เกิดประโยชน์ ใช้พูดถึงคนที่ได้โอกาสดีแต่ไม่รู้จักใช้ หรือได้ของดีแต่ใช้ผิดวัตถุประสงค์
หมาหวงก้าง คนที่เห็นแก่ตัว หวงสิ่งที่ตัวเองมีโดยไม่ยอมแบ่งปันให้ผู้อื่น แม้สิ่งนั้นไม่ได้ใช้ประโยชน์ ใช้วิจารณ์คนที่ไม่ยอมแบ่งปันสิ่งที่ตนเองมีอยู่เกินความต้องการแก่ผู้อื่น
กระต่ายตื่นตูม คนที่ตกใจหรือวุ่นวายกับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ โดยไม่ได้ตรวจสอบให้แน่ใจก่อน ใช้เตือนคนที่ตื่นตระหนกกับข่าวลือ หรือเชื่อข่าวโดยไม่ตรวจสอบความจริง
งูกินหาง สถานการณ์ที่วนเวียนเป็นวงจรไม่จบสิ้น หรือการทำสิ่งที่ทำลายตัวเองในที่สุด ใช้อธิบายปัญหาที่เกิดซ้ำๆ ไม่จบสิ้น หรือการตัดสินใจที่ส่งผลย้อนกลับมาทำร้ายตัวเอง

เทคนิคจดจำสำนวนไทยหมวดสัตว์

  • นึกถึงพฤติกรรมจริงของสัตว์ - เชื่อมสำนวนกับพฤติกรรมของสัตว์ที่เห็นในชีวิตจริง เช่น "หมาเห่าใบตอง" นึกถึงสุนัขที่เห่าใส่สิ่งของไม่มีอันตราย
  • แบ่งกลุ่มตามชนิดสัตว์ - จัดสำนวนเป็นหมวด ไก่-นก / ปลา-สัตว์น้ำ / ช้าง-เสือ / หมา-ลิง ช่วยให้นึกออกเร็วเมื่อใช้งาน
  • วาดภาพในใจ - "ขี่ช้างจับตั๊กแตน" นึกภาพคนขี่ช้างใหญ่เพื่อไปจับแมลงตัวเล็ก ภาพชัดทำให้จำได้นาน
  • ฝึกใช้ในสถานการณ์จริง - ลองนำสำนวนไปใช้บรรยายสถานการณ์ที่เจอจริง เช่น "เรื่องนี้เหมือนหนีเสือปะจระเข้เลย" จะเข้าใจลึกขึ้น
ข้อ 1/5

คำถามที่ 1: สำนวน 'ขี่ช้างจับตั๊กแตน' หมายถึงอะไร

เรียนต่อในสำนวนไทย

ข้อมูลเพิ่มเติม

บทความแนะนำ