สำนวนไทยหมวดการพูดและการเจรจา - เรียนรู้ความหมายและบริบทการใช้
สำนวนไทยหมวดการพูดและการเจรจา คือสำนวนที่สะท้อนภูมิปัญญาไทยเรื่องวาจาและการสื่อสาร คนไทยให้ความสำคัญกับคำพูดมาแต่โบราณ ถือว่าคำพูดเป็นทั้งเครื่องมือสร้างมิตรและทำลายมิตร จึงเกิดสำนวนมากมายที่สอนให้รู้จักพูด รู้จักนิ่ง และรู้จักเจรจาอย่างมีศิลปะ
ทำไมการพูดจึงเป็นหัวข้อสำคัญในสำนวนไทย
สังคมไทยเป็นสังคมที่ใช้คำพูดในการสร้างความสัมพันธ์ ทั้งในครอบครัว ที่ทำงาน และชุมชน คำพูดที่ดีสร้างมิตรและโอกาส ในขณะที่คำพูดที่ไม่ระวังอาจทำลายความสัมพันธ์ในพริบตา สำนวนหมวดการพูดจึงเป็นบทเรียนสำคัญที่สอนให้รู้จักใช้วาจาให้เกิดประโยชน์สูงสุด
หมวดที่ 1 - สำนวนเกี่ยวกับการพูดดีและพูดคล่อง
| สำนวน | ความหมาย | บริบทการใช้ |
|---|---|---|
| ลิ้นเงิน ลิ้นทอง | คนที่พูดเก่ง พูดจาไพเราะน่าฟัง สามารถใช้คำพูดโน้มน้าวให้ผู้อื่นเชื่อหรือคล้อยตามได้ | ใช้ชมคนที่มีทักษะการสื่อสารดี เช่น นักขาย นักเจรจา หรือนักพูดเก่ง |
| พูดเป็นต่อยหอย | พูดอย่างต่อเนื่องไม่หยุด พูดเก่งและพูดได้นานๆ ไม่มีท่าทีจะหยุด | ใช้บรรยายคนที่พูดมาก พูดไม่หยุด ทั้งในแง่ดีและในแง่ที่ทำให้คนอื่นรำคาญ |
| ฝีปากกล้า | คนที่กล้าพูดในเรื่องที่คนอื่นไม่กล้า กล้าวิจารณ์ตรงๆ ไม่กลัวเสียมิตรหรือบุคคล | ใช้พูดถึงคนที่กล้าแสดงความคิดเห็น กล้าวิจารณ์ผู้ใหญ่หรือเรื่องอ่อนไหวอย่างตรงไปตรงมา |
| พูดจาเข้าหู | พูดในสิ่งที่ผู้ฟังพอใจหรือยอมรับได้ ใช้คำพูดที่เหมาะสมกับโอกาสและบุคคล | ใช้ชมคนที่รู้จักเลือกใช้คำพูดให้เข้ากับสถานการณ์ ทำให้ผู้ฟังประทับใจหรือคล้อยตาม |
| พูดถึงผีก็มาเฝ้าหน้าบ้าน | เมื่อกล่าวถึงใครคนหนึ่ง คนนั้นก็มักจะปรากฏตัวขึ้นมาในจังหวะเดียวกันโดยบังเอิญ | ใช้พูดในจังหวะที่คนที่กำลังพูดถึงเดินเข้ามาพอดี เป็นคำกล่าวประหลาดใจที่นิยมใช้ |
หมวดที่ 2 - สำนวนเกี่ยวกับการพูดเสียและพูดร้าย
| สำนวน | ความหมาย | บริบทการใช้ |
|---|---|---|
| พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง | การพูดออกไปอาจได้ผลเพียงเล็กน้อย แต่การนิ่งเงียบในเวลาที่ควรเงียบมีคุณค่ามากกว่ามาก | ใช้เตือนให้รู้จักเงียบในเวลาที่ควรเงียบ การพูดไม่ใช่ทางแก้ปัญหาที่ดีในทุกสถานการณ์ |
| ลิ้นสองแฉก | คนที่พูดสองอย่างกับสองฝ่าย พูดอย่างหนึ่งกับคนหนึ่ง พูดอีกอย่างกับอีกคน เพื่อผลประโยชน์ | ใช้วิจารณ์คนที่ไม่ซื่อตรง พูดให้แต่ละฝ่ายฟังแล้วได้ใจ แต่ทำให้เกิดความเข้าใจผิด |
| ปากร้าย | คนที่พูดจาหยาบคาย ตรงไปตรงมาแบบไม่รักษาน้ำใจ ใช้คำพูดที่ทำร้ายความรู้สึกผู้อื่น | ใช้พูดถึงคนที่มีนิสัยพูดแรง ทำให้คนรอบข้างไม่สบายใจหรือเสียความรู้สึก |
| ปากพล่อย | คนที่พูดโดยไม่ระวัง ไม่คิดถึงผลที่จะตามมา มักทำให้เกิดปัญหาเพราะคำพูดที่หลุดออกไป | ใช้เตือนคนที่ชอบพูดทุกอย่างที่คิด หรือไม่รู้จักเก็บความลับ ทำให้คนอื่นเดือดร้อน |
| ปากเปียกปากแฉะ | พูดซ้ำๆ ย้ำๆ เรื่องเดิมจนน่ารำคาญ มักใช้กับการตักเตือนหรือบ่นเรื่องเดิมหลายครั้ง | ใช้บรรยายผู้ใหญ่ที่บ่นซ้ำๆ หรือคนที่ตักเตือนเรื่องเดิมจนผู้ฟังเบื่อหน่าย |
หมวดที่ 3 - สำนวนเกี่ยวกับการพูดอ้อมค้อมและเปรียบเปรย
| สำนวน | ความหมาย | บริบทการใช้ |
|---|---|---|
| พูดอ้อมโลก | พูดวกวนไปมาก่อนถึงประเด็นหลัก ไม่พูดตรงๆ เกริ่นนำยาวนานก่อนเข้าเรื่อง | ใช้บรรยายการพูดที่ไม่ตรงประเด็น มักใช้เมื่อรู้สึกว่าผู้พูดไม่กล้าเข้าเรื่องตรงๆ |
| พูดเป็นนัย | การให้สัญญาณหรือบอกความหมายแฝง โดยไม่ได้พูดออกมาตรงๆ ให้ผู้ฟังตีความเอง | ใช้พูดถึงการสื่อสารแบบบอกใบ้ ที่ผู้ฟังต้องอาศัยบริบทเพื่อเข้าใจสิ่งที่ผู้พูดต้องการสื่อ |
| คมในฝัก | ความสามารถหรือคำพูดที่เก็บซ่อนไว้ ไม่แสดงออกในเวลาปกติ แต่มีพลังเมื่อต้องการ | ใช้พูดถึงคนที่ดูเงียบสงบ แต่เมื่อจำเป็นต้องพูดหรือกระทำ จะแสดงความสามารถได้น่าทึ่ง |
| ปากไม่ตรงกับใจ | คนที่พูดอย่างหนึ่งแต่ใจคิดอีกอย่าง ปากกับใจไม่ตรงกัน มักพูดเพื่อรักษามารยาทมากกว่าความจริง | ใช้วิจารณ์คนที่พูดดีต่อหน้าแต่ใจไม่ได้คิดเช่นนั้น หรือการพูดเอาใจที่ไม่จริงใจ |
| ลับลมคมใน | เรื่องราวที่มีความซับซ้อน มีเงื่อนงำหรือเจตนาแอบแฝงที่ไม่ปรากฏให้เห็นภายนอก | ใช้บรรยายสถานการณ์ที่มีเบื้องหลังซับซ้อน หรือคำพูดที่มีความหมายแฝงต้องตีความ |
หมวดที่ 4 - สำนวนเกี่ยวกับการเจรจาและการโต้แย้ง
| สำนวน | ความหมาย | บริบทการใช้ |
|---|---|---|
| ตีรวน | การพูดหรือทำสิ่งที่ก่อให้เกิดความสับสนในการเจรจาหรือการประชุม ทำให้เรื่องไม่ดำเนินไปได้ปกติ | ใช้วิจารณ์คนที่ขัดขวางการประชุมหรือการเจรจา ด้วยการตั้งคำถามนอกเรื่องหรือยกประเด็นใหม่ |
| เถียงคำไม่ตกฟาก | การโต้แย้งไม่ยอมยุติ ไม่ยอมแพ้แม้จะเห็นว่าตนเองผิด พยายามหาเหตุผลมาแย้งต่อ | ใช้พูดถึงคนที่ชอบเถียงเอาแพ้เอาชนะ ไม่ยอมยอมรับเหตุผลของอีกฝ่าย |
| งัดข้อ | การประลองกำลังหรือความสามารถกันแบบตรงๆ ในการเจรจาหรือการแข่งขัน | ใช้บรรยายการเผชิญหน้ากันแบบตัวต่อตัวในเรื่องต่อรอง ธุรกิจ หรือการแข่งขัน |
| ปากต่อปาก | การแพร่กระจายข้อมูลหรือข่าวสารด้วยการบอกเล่ากันต่อๆ ไปจากคนหนึ่งสู่อีกคนหนึ่ง | ใช้พูดถึงการแพร่ข่าวลือ คำชม หรือคำวิจารณ์ที่ส่งต่อกันโดยไม่ผ่านสื่ออย่างเป็นทางการ |
| กลืนน้ำลายตัวเอง | การกลับคำพูดของตนเอง ไม่ทำตามสิ่งที่เคยพูดหรือสัญญาไว้ก่อนหน้านี้ | ใช้วิจารณ์คนที่พูดอย่างทำอย่าง หรือกลับคำสัญญาที่เคยให้ไว้กับผู้อื่น |
เทคนิคจดจำสำนวนไทยหมวดการพูด
- นึกถึงประสบการณ์การฟังจริง - เชื่อมสำนวนกับคนที่เคยเจอ เช่น เจอคนที่พูดมาก นึกถึง "พูดเป็นต่อยหอย" เจอคนพูดไม่ตรงประเด็น นึกถึง "พูดอ้อมโลก"
- แบ่งกลุ่มตามลักษณะการพูด - จัดเป็น พูดดี / พูดเสีย / พูดเปรียบเปรย / การเจรจา ทำให้นึกออกตามสถานการณ์ได้ง่าย
- หาคู่ตรงข้าม - หลายสำนวนมีคู่ตรงข้าม เช่น ลิ้นเงินลิ้นทอง (พูดเก่ง) คู่กับ ปากพล่อย (พูดไม่ระวัง) ช่วยให้เข้าใจชัดเจน
- สังเกตคำที่เกี่ยวกับปากและลิ้น - สำนวนหมวดนี้มักมีคำว่า ปาก ลิ้น คำพูด เป็นตัวหลัก ช่วยให้จัดหมวดได้ง่าย
ข้อ 1/5
คำถามที่ 1: สำนวน 'ลิ้นเงิน ลิ้นทอง' หมายถึงคนแบบใด
ข้อ 2/5
คำถามที่ 2: 'พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง' สอนอะไร
ข้อ 3/5
คำถามที่ 3: 'ลิ้นสองแฉก' ใช้วิจารณ์คนแบบใด
ข้อ 4/5
คำถามที่ 4: 'คมในฝัก' หมายถึงอะไร
ข้อ 5/5
คำถามที่ 5: 'กลืนน้ำลายตัวเอง' ใช้ในสถานการณ์ใด