สำนวนไทยหมวดอวัยวะและร่างกาย ภูมิปัญญาไทยที่ใช้ปาก ตา หู ใจ มือ และเท้าเป็นภาพเปรียบเทียบ
สำนวนไทยหมวดอวัยวะและร่างกาย - เรียนรู้ความหมายและบริบทการใช้

สำนวนไทยหมวดอวัยวะและร่างกาย คือสำนวนที่ใช้ส่วนต่างๆ ของร่างกายเป็นภาพเปรียบเทียบเพื่อสื่อความหมายแฝง คนไทยใช้ปาก ตา หู ใจ มือ และเท้า สร้างสำนวนที่สะท้อนพฤติกรรม ความรู้สึก และสถานการณ์ในชีวิตประจำวันได้อย่างเห็นภาพชัดเจน

ทำไมสำนวนไทยจึงนิยมใช้อวัยวะร่างกายเป็นภาพเปรียบเทียบ

อวัยวะของร่างกายเป็นสิ่งที่ทุกคนคุ้นเคยและมีอยู่ในตัว การใช้อวัยวะเป็นภาพเปรียบเทียบจึงทำให้สำนวนเข้าใจง่าย จดจำได้ทันที และสื่อความหมายได้ลึก เช่น ปากแทนคำพูด ใจแทนความรู้สึก หัวแทนความคิด และมือเท้าแทนการกระทำ

หมวดที่ 1 - สำนวนเกี่ยวกับปากและลิ้น

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
ปากหวานก้นเปรี้ยว พูดจาดีไพเราะให้คนฟังพอใจ แต่พฤติกรรมหรือการกระทำกลับไม่ดีตามคำพูด ใช้วิจารณ์คนที่พูดดีต่อหน้า แต่ลับหลังกลับทำตรงข้ามหรือนินทาว่าร้าย
ปากเป็นเอก เลขเป็นโท ทักษะการพูดจาดีเป็นคุณสมบัติสำคัญที่สุด รองลงมาคือทักษะการคำนวณและการรู้หนังสือ ใช้สอนความสำคัญของการสื่อสาร โดยเฉพาะในงานที่ต้องเจรจากับผู้อื่น
ปากว่าตาขยิบ พูดอย่างหนึ่งแต่ส่งสัญญาณอีกอย่าง ปากตำหนิแต่ใจกลับเห็นด้วยหรือสนับสนุนแอบๆ ใช้วิจารณ์คนที่แสดงออกขัดแย้งกัน ปากตำหนิแต่กลับสนับสนุนความผิดอยู่ลับๆ
น้ำท่วมปาก มีเรื่องที่อยากพูดแต่พูดออกไปไม่ได้ เพราะจะกระทบตัวเองหรือคนที่เกี่ยวข้อง ใช้บรรยายสถานการณ์ที่รู้ความจริงบางอย่างแต่ไม่กล้าเปิดเผยเพราะเสี่ยงเสียประโยชน์
ปากแข็ง ไม่ยอมรับความจริงหรือไม่ยอมพูดยอมรับผิด ทั้งที่หลักฐานชัดเจน ใช้พูดถึงคนที่ดื้อรั้น ไม่ยอมขอโทษหรือยอมรับผิดแม้มีหลักฐานชัด

หมวดที่ 2 - สำนวนเกี่ยวกับตาและหู

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
ตาต่อตา ฟันต่อฟัน การตอบโต้ในระดับเท่ากันกับสิ่งที่ได้รับ ทำอย่างไรก็ตอบโต้กลับอย่างนั้น ใช้อธิบายหลักการตอบโต้แบบเสมอกัน หรือเตือนว่าการกระทำจะถูกตอบกลับเท่าเทียม
หูทวนลม ไม่ยอมฟังคำพูดหรือคำแนะนำของผู้อื่น เหมือนหูที่หันสวนทางลม ใช้บรรยายคนที่ดื้อ ไม่รับฟังคำเตือนหรือคำสอนของผู้ใหญ่หรือเพื่อน
ตาบอดคลำช้าง คนที่มองเห็นเพียงส่วนเดียวของเรื่อง แล้วตัดสินทั้งหมดจากส่วนน้อยนิดที่เห็น ใช้เตือนคนที่ตัดสินสถานการณ์จากข้อมูลไม่ครบถ้วน ทำให้เข้าใจผิดได้
ตาดีได้ ตาร้ายเสีย ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับโชคและการสังเกตของแต่ละคน บางคนมองเห็นโอกาส บางคนมองไม่เห็น ใช้อธิบายการคัดเลือกของหรือคนที่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการสังเกตและโชค
ตาเป็นมัน มองสิ่งใดอย่างต้องการอยากได้ครอบครอง เห็นแล้วต้องการมาก ใช้บรรยายคนที่เห็นสิ่งของแล้วอยากได้จนเห็นได้ชัด หรือมองคนที่ชอบด้วยความสนใจมาก

หมวดที่ 3 - สำนวนเกี่ยวกับใจและหัว

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
ใจดำ คนที่ไม่มีน้ำใจ ไม่เห็นใจผู้อื่น ไม่ยอมช่วยเหลือแม้จะอยู่ในสถานการณ์ที่ช่วยได้ ใช้วิจารณ์คนที่เห็นแก่ตัว ไม่ยอมแบ่งปันหรือช่วยเหลือผู้ที่กำลังเดือดร้อน
ใจปลาซิว คนที่ขี้กลัว ไม่กล้าเผชิญเรื่องท้าทาย ขี้ตกใจง่ายเหมือนปลาซิวตัวเล็ก ใช้พูดถึงคนที่ขาดความกล้าหาญ หรือเตือนตัวเองให้ใจกล้าขึ้นในการตัดสินใจ
หัวอ่อน คนที่ถูกชักจูงง่าย ไม่มีจุดยืนของตัวเอง เปลี่ยนความคิดตามคนรอบข้าง ใช้วิจารณ์คนที่ไม่มีความคิดเป็นของตัวเอง หรือเตือนให้มั่นคงในความเชื่อ
หัวหมอ คนที่ฉลาดเจ้าเล่ห์ รู้จักหาช่องโหว่หรือข้อแก้ตัวเพื่อเอาตัวรอด ใช้พูดถึงคนที่หาทางออกหรือข้ออ้างได้เก่ง บางครั้งใช้ในแง่บวก บางครั้งในแง่ลบ
ใจร้อน คนที่ทำอะไรเร็วและขาดความอดทน ตัดสินใจรีบร้อนโดยไม่ไตร่ตรอง ใช้เตือนคนที่ทำอะไรรีบเกินไป หรือบรรยายลักษณะนิสัยที่ขาดความใจเย็น

หมวดที่ 4 - สำนวนเกี่ยวกับมือ เท้า และหน้า

สำนวน ความหมาย บริบทการใช้
มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ ไม่ลงมือช่วยทำงาน แถมยังขัดขวางหรือสร้างปัญหาให้คนที่กำลังทำงานอยู่ ใช้วิจารณ์คนในทีมที่ไม่ช่วยทำงาน แล้วยังขัดขวางคนอื่นหรือสร้างปัญหาเพิ่ม
ล้วงคองูเห่า ทำสิ่งที่เสี่ยงอันตรายมาก หรือเข้าไปยุ่งเรื่องที่อาจทำให้ตนเองเดือดร้อน ใช้เตือนคนที่กำลังจะทำสิ่งเสี่ยง หรือเข้าไปยุ่งกับเรื่องที่อาจทำให้ตัวเองมีปัญหา
สิบนิ้วไม่เท่ากัน คนเรามีความสามารถ ลักษณะ และความถนัดที่แตกต่างกัน ไม่ควรเปรียบเทียบกันโดยตรง ใช้สอนให้ยอมรับความแตกต่างของคน ไม่ตัดสินทุกคนด้วยมาตรฐานเดียวกัน
เหยียบเรือสองแคม การเข้าข้างหรือผูกพันกับสองฝ่ายในเวลาเดียวกัน เพื่อรักษาผลประโยชน์ของตน ใช้วิจารณ์คนที่ไม่แสดงจุดยืนชัดเจน เปลี่ยนข้างไปมาตามสถานการณ์
หน้าด้าน คนที่ไม่รู้สึกอับอายต่อสิ่งที่ทำผิดหรือสิ่งที่น่าอาย ไม่สนใจสายตาผู้อื่น ใช้วิจารณ์คนที่ทำผิดแล้วไม่สำนึก หรือทำสิ่งที่น่าอายได้โดยไม่รู้สึกอะไร

เทคนิคจดจำสำนวนไทยหมวดอวัยวะ

  • เชื่อมกับหน้าที่ของอวัยวะ - ปากใช้พูด ตาใช้มอง หูใช้ฟัง ใจใช้รู้สึก สำนวนมักสะท้อนหน้าที่จริงของอวัยวะนั้นๆ
  • แบ่งกลุ่มตามอวัยวะ - จัดกลุ่มสำนวนตามอวัยวะ ปาก-ลิ้น / ตา-หู / ใจ-หัว / มือ-เท้า ช่วยให้นึกออกเร็ว
  • วาดภาพในใจ - "มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ" นึกภาพคนนั่งบนเรือไม่ช่วยพาย ยังเอาเท้าจุ่มน้ำขัดขวางการพายของคนอื่น
  • หาคู่ตรงข้าม - หลายสำนวนมีคู่ตรงข้าม เช่น ใจร้อนคู่กับใจเย็น หัวอ่อนคู่กับหัวแข็ง ช่วยให้จำได้คล่อง
ข้อ 1/5

คำถามที่ 1: สำนวน 'ปากหวานก้นเปรี้ยว' หมายถึงอะไร

เรียนต่อในสำนวนไทย

 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: สำนวนไทยที่ใช้อวัยวะร่างกายมีกี่ประเภทหลัก
ตอบ: สำนวนไทยที่ใช้อวัยวะร่างกายแบ่งได้เป็น 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ (1) ปาก-ลิ้น เกี่ยวกับการพูด เช่น ปากหวานก้นเปรี้ยว (2) ตา-หู เกี่ยวกับการมองและฟัง เช่น หูทวนลม (3) ใจ-หัว เกี่ยวกับความรู้สึกและความคิด เช่น ใจดำ หัวอ่อน (4) มือ-เท้า เกี่ยวกับการกระทำ เช่น มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ
ถาม: ปากหวานก้นเปรี้ยว หมายถึงอะไร
ตอบ: ปากหวานก้นเปรี้ยว หมายถึงคนที่พูดจาดีไพเราะให้คนฟังพอใจ แต่พฤติกรรมหรือการกระทำกลับไม่ดีตามคำพูด ใช้วิจารณ์คนที่พูดดีต่อหน้า แต่ลับหลังกลับทำตรงข้าม หรือนินทาว่าร้าย เป็นสำนวนที่เตือนให้ระวังคนที่พูดดีเกินไป
ถาม: มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ ใช้พูดถึงคนแบบใด
ตอบ: มือไม่พายเอาเท้าราน้ำ ใช้พูดถึงคนที่ไม่ลงมือช่วยทำงาน แถมยังขัดขวางหรือสร้างปัญหาให้คนที่กำลังทำงานอยู่ เปรียบเหมือนคนนั่งบนเรือไม่ช่วยพาย ยังเอาเท้าจุ่มน้ำทำให้เรือไปช้า สำนวนนี้ใช้วิจารณ์สมาชิกในทีมที่ไม่มีส่วนช่วย แต่กลับสร้างอุปสรรค
ถาม: ใจดำ ในสำนวนหมายถึงอะไร
ตอบ: ใจดำ หมายถึงคนที่ไม่มีน้ำใจ ไม่เห็นใจผู้อื่น ไม่ยอมช่วยเหลือแม้จะอยู่ในสถานการณ์ที่ช่วยได้ ใช้วิจารณ์คนที่เห็นแก่ตัว ไม่ยอมแบ่งปันหรือช่วยเหลือผู้ที่กำลังเดือดร้อน เป็นคำที่ตรงข้ามกับใจดีหรือใจกว้าง
ถาม: สิบนิ้วไม่เท่ากัน สอนอะไร
ตอบ: สิบนิ้วไม่เท่ากัน สอนว่าคนเรามีความสามารถ ลักษณะ และความถนัดที่แตกต่างกัน ไม่ควรเปรียบเทียบกันโดยตรง เปรียบเหมือนนิ้วทั้งสิบนิ้วของเราที่มีขนาดและรูปร่างไม่เท่ากัน แต่ละนิ้วมีหน้าที่ของตัวเอง สอนให้ยอมรับความแตกต่างของคนและไม่ตัดสินทุกคนด้วยมาตรฐานเดียวกัน
ชอบเนื้อหาชุดนี้ กดให้คะแนน 5 ดาวกับเราได้เลยจ้า